Tip I endometriyal karsinom (endometrioid adenokarsinom), en sik gorulen endometriyal malignitedir ve tum endometriyal kanserlerin %80-85'ini olusturur. Tipik olarak postmenopozal kadinlarda (ortalama yas 60-65) gorulur, ancak premenopozal olgular da mevcuttur. Kronik estrojen stimulasyonuna bagli olarak endometriyal hiperplazi zemininde gelisir. Obezite, nulliparite, erken menars, gec menopoz, tamoksifen kullanimı ve Lynch sendromu risk faktorleridir. Prognozu genellikle iyidir; cogu olgu erken evrede (FIGO I-II) teshis edilir. MR goruntuleme miyometriyal invazyon derinliginin degerlendirilmesinde altın standart olmaya devam etmektedir. Endometriyal kalinlik postmenopozal kadinlarda >4 mm oldugunda suphelidir ve biyopsi endikasyonu dogurur.
Yaş Aralığı
50-75
En Sık Yaş
62
Cinsiyet
Kadin baskin
Prevalans
Sık
Tip I endometriyal karsinom, kronik karsilaniksiz estrojen maruziyetine bagli olarak gelisen estrojen-bagimlı bir neoplazmdır. Estrojen, endometriyal gland hucrelerin proliferasyonunu stimule eder; progesteron tarafindan dengelenmediginde atipisiz hiperplazi → atipik hiperplazi → iyi diferansiye karsinom sekansı gelisir. Molekuler duzeyde PTEN kaybi (%40-80), mikrosatellit instabilitesi (%20-30), PIK3CA mutasyonu ve KRAS mutasyonu karakteristiktir. Tumor endometriyal kaviteden miyometriyuma dogru invaze olur — invazyon derinligi (FIGO evre IA: <%50 vs IB: >%50) prognozun en onemli belirleyicisidir. MR goruntuleme bulgulari bu patolojiyi yansitir: normal endometriyal-miyometriyal sinir (junctional zone) T2'de hipointens cizgi olarak gorulur; tumor invazyonu bu siniri bozar. Tumor dokusu sellüler yogunlugu nedeniyle DWI'da difuzyon kisitlamasi gosterir — ADC degerlerinde belirgin dusus izlenir. Kontrastli MR'da tumor miyometriyumdan daha az kontrastlanir (miyometriyumun zengin vaskuler yatagi vs tumorun nispeten dusuk vaskuler yogunlugu), bu da 'subendometriyal kontrastlanma' paterni ile invazyon sinirini gosterir. Endometriyal kalinlasma US'de postmenopozal kadinlarda ilk bulgu olarak karsimiza cikar — normal postmenopozal endometriyum <4 mm iken, karsinom endometriyumu kalinlastirir ve heterojen hale getirir.
T2 agirlikli MR'da endometriyum ile miyometriyum arasindaki hipointens junctional zone'un tumor invazyonu nedeniyle fokal veya tamamen bozulmasi — miyometriyal invazyon derinliginin en guvenilir gostergesi ve FIGO evrelemesinin temeli.
T2 agirlikli MR'da endometriyal kitle orta-yuksek sinyal intensitesinde gorulur. Normal junctional zone (JZ) T2'de hipointens ince bir cizgi olarak endometriyum ve miyometriyum arasinda izlenir. Tumor miyometriyuma invaze oldugunda bu hipointens cizgi bozulur veya kaybolur — invazyon derinliginin belirlenmesinde en onemli bulgudur. JZ tamamen korunmussa invazyon yoktur (evre IA, miyometriyal invazyon yok). JZ fokal olarak bozulmussa yuzeyel invazyon (<%50), JZ tamamen kaybolmussa derin invazyon (>%50) dusunulur. Sagittal ve koronal planlarda degerlendirilmelidir.
Rapor Cumlesi
T2 agirlikli sekanslarda endometriyal kavitede orta-yuksek sinyalli kitle izlenmekte olup junctional zone [korunmaktadir / fokal olarak bozulmustur / tamamen kaybolmustur]; bu bulgu FIGO evre [IA / IB] ile uyumludur.
DWI'da endometriyal kitle yuksek b-degerlerinde (b=800-1000) belirgin parlak sinyal gosterir ve ADC haritasinda dusuk sinyal izlenir. ADC degerleri genellikle <0.9 x 10-3 mm2/s'dir (normal endometriyum ~1.5 x 10-3 mm2/s). Difuzyon kisitlamasi tumorun hucresel yogunlugunu yansitir ve tanisal dogruluğu arttirir. DWI ayrica miyometriyal invazyon sinirini belirlemeye yardimci olur — kisitlanan tumor dokusu ile kisitlanmayan miyometriyum arasindaki kontrast invazyon frontu gorsellestirir. Yuksek dereceli tumorler daha belirgin difuzyon kisitlamasi gosterir.
Rapor Cumlesi
DWI'da endometriyal kitlede belirgin difuzyon kisitlamasi izlenmekte olup ADC degeri dusuktur; bu bulgu sellularitenin yuksek oldugunu gostermekte ve endometriyal karsinom ile uyumludur.
Dinamik kontrastli MR'da tumor miyometriyumdan daha az kontrastlanir — ozellikle gecikmiş fazda (90-120 saniye) miyometriyum yogun kontrastlanirken tumor nispeten hipointens kalir. Bu 'subendometriyal kontrastlanma' paterni miyometriyal invazyon sinirini belirlemede en yararli kontrastli sekansdir. Erken arteriyel fazda tumor ve miyometriyum benzer kontrastlanma gosterebilir; ancak gecikmiş fazda miyometriyumun yogun kontrastlanmasi tumor sinirini netlestir. Servikal stromal invazyon da ayni prensiple degerlendirilir — servikal stromalda kontrastlanma kaybı invazyon gostergesidir.
Rapor Cumlesi
Gecikmiş faz kontrastli MR'da miyometriyum yogun kontrastlanirken endometriyal kitle nispeten hipointens kalmaktadir; subendometriyal kontrastlanma paterni miyometriyal invazyon sinirini gostermektedir.
Transvajinal US'de endometriyal kalinlasma (postmenopozal kadinlarda >4 mm, premenopozal kadinlarda >15 mm) izlenir. Endometriyum heterojen ekojenite gosterir — hiperekoik ve hipoekoik alanlar birlikte gorulebilir. Endometriyal-miyometriyal sinir duzenli veya duzensiz olabilir. Endometriyal kavitede sivi birikimi (hematometra/pyometra) eslik edebilir. Renkli Doppler'da endometriyal kitlede artmis vaskuler akim gorulur — dusuk rezistans indeksi (RI <0.40) malignite lehine bir bulgudur. US ilk tarama yontemidir ancak miyometriyal invazyon derinligini belirlemede MR'a gore sinirlidir.
Rapor Cumlesi
Transvajinal US'de endometriyal kalinlik [X] mm olarak olculmekte olup heterojen ekojenite gostermektedir; Doppler incelemede artmis vaskuler akim izlenmistir. Miyometriyal invazyon derinliginin degerlendirilmesi icin pelvik MR onerilir.
Kontrastli BT'de uterus kavitesinde hipodans veya heterojen kontrastlanan endometriyal kitle gorulur. Miyometriyum normalden daha ince olabilir — invazyon varlığında miyometriyal kalinlikta asimetrik azalma izlenir. Servikal invazyon, parametriyal uzanim, lenf nodu metastazi ve uzak metastaz (akciger, karaciger) degerlendirilir. BT miyometriyal invazyon derinligini belirlemede MR'a gore sinirlidir ancak ileri evre hastalikta evreleme amacıyla degerlidir. Gecikmiş fazda tumor ve miyometriyum arasindaki kontrast farki artabilir.
Rapor Cumlesi
Kontrastli BT'de uterin kavitede heterojen kontrastlanan endometriyal kitle izlenmektedir. Miyometriyal invazyon derinliginin kesin degerlendirilmesi icin pelvik MR onerilir.
T1 agirlikli sekanslarda endometriyal karsinom genellikle miyometriyuma gore izointens gorulur — T1 tek basina tumor ile normal dokuyu ayirt edemez. Ancak T1 hemoraji tespitinde degerlidir: intratumoral hemoraji veya hematometra T1'de hiperintens sinyal gosterir. Yag baskılamalı T1 sekanslari kontrastlanan dokuyu daha iyi gosterir. Prekontrast T1 goruntuleme kontrast sonrasi karsilastirma icin temel (baseline) goruntu saglar.
Rapor Cumlesi
T1 agirlikli sekanslarda endometriyal kitle miyometriyuma gore izointenstir; intratumoral hemoraji saptanmamistir.
FDG PET-BT'de endometriyal karsinom artmis FDG tutulumu gosterir — SUVmax genellikle 5-20 arasindadir. FDG tutulumu tumorun metabolik aktivitesini yansitir ve derecesi ile korelasyon gosterir (yuksek dereceli tumorlerde daha yuksek SUVmax). PET-BT primer tumor evrelemesinde rutin olarak kullanilmamaktadir ancak ileri evre hastaliksda lenf nodu metastazi, peritoneal yayilim ve uzak metastazlarin tespitinde degerlidir. Nüks tespitinde ve tedavi yanitinin degerlendirilmesinde onemli rol oynar.
Rapor Cumlesi
FDG PET-BT'de endometriyal kitlede artmis metabolik aktivite izlenmektedir (SUVmax: [X]); lenf nodu veya uzak metastaz [saptanmistir / saptanmamistir].
Kriterler
Tumor endometriyuma sinirli veya miyometriyumun ic yarisina invaze — JZ korunmus veya fokal bozulmus. MR'da tumor miyometriyumun dis yarisina ulasmamis. Cerrahi patolojide invazyon derinligi miyometriyum kalinliginin <%50'si.
Ayirt Edici Ozellikler
JZ korunmus veya fokal bozulmus, miyometriyumun dis yarisi intakt, prognozu en iyi grup (%90+ 5 yillik sagkalim), genellikle cerrahi tedavi yeterli.
Kriterler
Tumor miyometriyumun dis yarisina invaze — JZ tamamen bozulmus, tumor serozaya yakin veya seroza duzeyine ulasmis ancak asmamis. MR'da miyometriyumun dis yarisinda tumor sinyali izlenir. Derin invazyon lenf nodu metastazi riskini belirgin artirir.
Ayirt Edici Ozellikler
JZ tamamen kaybolmus, miyometriyumun dis yarisi involve, lenf nodu metastaz riski %20-40, adjuvan tedavi (radyoterapi ± kemoterapi) gerekebilir.
Kriterler
Tumor serviksin stromal dokusuna invaze olmus ancak uterus disina yayilmamis. MR'da serviksin T2 hipointens stromal halkasinda bozulma izlenir. Kontrastli sekanslarda servikal stromal invazyon daha belirgin gorulur.
Ayirt Edici Ozellikler
Servikal stromal halka bozulmus, uterus disina yayilim yok, radikal histerektomi + lenf nodu disseksiyonu endike, adjuvan tedavi planlanir.
Kriterler
Evre III: Uterus disina lokal yayilim — IIIA (seroza/adneks), IIIB (vajinal/parametriyal), IIIC1 (pelvik LN), IIIC2 (paraaortik LN). Evre IV: IVA (mesane/rektum mukoza invazyonu), IVB (uzak metastaz — peritoneal, akciger, karaciger, kemik). MR ve BT ile evreleme yapilir.
Ayirt Edici Ozellikler
Uterus disina yayilim, cerrahi + adjuvan kemoradyoterapi, sistemik tedavi, multidisipliner yaklasim, prognoz evre ile orantili kotu.
Ayirt Edici Ozellik
Tip II (seröz/berrak hücreli) daha agresiftir — genellikle derin miyometriyal invazyon ve peritoneal yayilim gosterir, ince endometriyumdan da cikabilir (atrofi zemininde), yaşlı hasta grubunda daha sık.
Ayirt Edici Ozellik
Endometriyal hiperplazi miyometriyal invazyon gostermez — JZ tamamen korunmustur, DWI'da kisitlama yoktur veya minimumdur, endometriyal kalinlasma difuzdur ve kitle olusturmaz.
Ayirt Edici Ozellik
Endometriyal polip iyi sinirli, saplı kitle olarak gorulur — DWI'da kisitlama gostermez, intakt JZ, T2'de genellikle endometriyum ile izointens veya hafif hipointens, fibrotik cekirdek T2'de hipointens gorulebilir.
Ayirt Edici Ozellik
Submukozal leiomyom T2'de homojen hipointens sinyal gosterir (karsinom orta-yuksek sinyal), DWI'da kisitlama gostermez (dejenerasyon haric), iyi sinirli ve JZ'yi iter ama bozmaz.
Aciliyet
urgentYonetim
surgicalBiyopsi
GerekliTakip
specialist-referralEndometriyal biyopsi (pipelle veya histeroskopik) tani icin zorunludur. Evreleme pelvik MR ile yapilir — miyometriyal invazyon derinligi, servikal invazyon ve lenf nodu durumu degerlendirilir. Standart tedavi total histerektomi + bilateral salpingo-ooforektomi + lenf nodu disseksiyonu/sentinel lenf nodu biyopsisidir. FIGO evre IB ve ustu adjuvan radyoterapi ± kemoterapi gerektirir. Lynch sendromu taramasi (immunhistokimya veya MSI testi) tum olgularda yapilmalidir. Erken evre (IA, grade 1-2) prognozu mukemmeldir (%95+ sagkalim).
Tip I endometriyal karsinom en sık jinekolojik malignitedir. Postmenopozal kanama en sık başvuru semptomudur. MRG ile myometriyal invazyon derinliği ve servikal uzanım cerrahi planlamada kritiktir. Erken evrede (Evre I) %90+ 5 yıllık sağkalım oranı vardır. Tedavi genellikle total histerektomi + bilateral salpingo-ooferektomidir.