Mesane endometriozisi, fonksiyonel endometriyal dokunun mesane duvarında ektopik olarak bulunmasıdır. Derin infiltratif endometriozis (DIE) spektrumunun bir parçası olup tüm endometriozis vakalarının %1-2'sini oluşturur. En sık mesane kubbesinde ve posterosuperior duvarda yerleşir — bu, vezikoüterin çıkmazın (anterior cul-de-sac) en yakın olduğu bölgedir. Ektopik endometriyal doku menstrüel siklusa yanıt verir: menstrüasyon dönemlerinde kanama, ödem ve inflamasyon oluşur. Bu siklik aktivite, görüntülemede T1 hiperintens hemorajik odakların temelini oluşturur. Klinik olarak siklik hematüri (menstrüasyon döneminde), dizüri, pelvik ağrı ve sık idrara çıkma ile prezente olur. Tanı sıklıkla gecikir (ortalama 7-10 yıl) çünkü semptomlar spesifik değildir. MR, mesane endometriozisinin tanısında en duyarlı ve spesifik görüntüleme yöntemidir — T1 ağırlıklı görüntülerde hiperintens hemorajik odaklar patognomoniktir.
Yaş Aralığı
25-50
En Sık Yaş
35
Cinsiyet
Kadin baskin
Prevalans
Nadir Değil
Mesane endometriozisinin patofizyolojisi, retrograd menstrüasyon teorisi (Sampson) ve metaplazi/celomic teori kombinasyonuyla açıklanır. Retrograd menstrüasyonda endometriyal hücreler fallop tüplerinden peritoneal kaviteye geçer, vezikoüterin çıkmazda implante olur ve mesane serozasından duvar içine infiltre olur. Ektopik endometriyal doku, overlerin ürettiği östrojen ve progesterona yanıt verir — proliferatif fazda büyüme, sekretuar fazda sekresyon ve menstrüel fazda kanama gösterir. Her menstrüel siklusta tekrarlayan mikro-hemoraji, hemosiderin birikimine ve kronik inflamatuar yanıta yol açar. Hemosiderin (demir depolanma ürünü) paramanyetik özellik taşır ve MR'da T1 kısalmasına neden olur — bu, T1 ağırlıklı görüntülerde karakteristik hiperintens sinyalin temelidir. Kronik inflamasyon ve fibrozis, mesane duvarında nodüler kalınlaşmaya neden olur — BT ve MR'da fokal kitle olarak görünür. T2 ağırlıklı görüntülerde fibrotik komponent hipointens sinyal gösterirken, hemorajik odaklar T2'de değişken sinyal gösterir (hemoglobin degradasyon evresine bağlı).
Mesane duvarındaki fokal lezyonda T1 ağırlıklı görüntülerde fat-sat ile korunan hiperintens odakların varlığı, endometriozis için neredeyse patognomoniktir. Bu bulgu, ektopik endometriyal dokunun siklik menstrüel kanamasına bağlı hemosiderin ve methemoglobin birikimini yansıtır. Diğer mesane patolojilerinin hiçbiri (ürotelyal karsinom, leiomyom, paragangliom) bu spesifik T1 sinyal özelliğini aynı sıklıkta göstermez. Siklik semptomlar (menstrüasyonla ağırlaşan hematüri) ile korelasyon tanıyı kesinleştirir.
T1 ağırlıklı görüntülerde mesane duvarındaki endometriozis nodülü içinde hiperintens odaklar — hemorajik içerik ve hemosiderin birikimine bağlı T1 kısalması. Fat-sat T1 sekanslarında sinyal korunur (yağ değil, kan ürünü olduğunu doğrular). Hiperintens odaklar nodül içinde dağınık veya multifokal olabilir. Bu bulgu endometriozis için neredeyse patognomoniktir ve diğer mesane patolojilerinden ayırt edicidir.
Rapor Cumlesi
Mesane posterosuperior duvarındaki nodüler kalınlaşma içinde T1 ağırlıklı görüntülerde hiperintens odaklar izlenmekte olup fat-sat T1'de sinyal korunmaktadır; hemorajik endometriozis implantı ile uyumludur.
T2 ağırlıklı görüntülerde mesane duvarında predominant hipointens nodüler yapı içinde dağınık hiperintens odaklar. Hipointens stroma fibrozis ve düz kas hiperplazisini, hiperintens odaklar ise ektopik endometriyal glandları ve hemorajik kistik alanları temsil eder. Bu 'karanlık zemin üzerinde parlak noktalar' görünümü (shading sign) endometriozis için karakteristiktir. Nodül boyutu genellikle 1-4 cm arasındadır. Mesane mukozası genellikle intakttır.
Rapor Cumlesi
T2 ağırlıklı görüntülerde mesane duvarında predominant hipointens stroma içinde hiperintens odaklar içeren nodüler yapı izlenmektedir; endometriozis implantı ile uyumludur.
DWI'da endometriozis nodülünün solid komponentinde hafif-orta derecede difüzyon kısıtlaması izlenebilir. ADC değerleri genellikle orta düzeydedir (1.0-1.5 × 10⁻³ mm²/s). Belirgin difüzyon kısıtlaması beklenmez — malign tümörlerden ayırımda önemli bir bulgudur. Hemorajik komponentler T2 shine-through etkisi nedeniyle DWI'da yalancı yüksek sinyal verebilir; ADC doğrulaması gereklidir.
Rapor Cumlesi
Endometriozis nodülünde DWI'da hafif difüzyon kısıtlaması izlenmekte olup ADC değerleri orta düzeydedir; malign düzeyde difüzyon kısıtlaması saptanmamıştır.
Kontrastlı MR'da endometriozis nodülünde orta derecede homojen veya heterojen kontrastlanma izlenir. Kontrastlanma fibrotik stroma içindeki vaskülarite ve ektopik endometriyal dokunun vasküler beslenmesini yansıtır. Kontrastlanma derecesi menstrüel siklus fazına göre değişebilir — proliferatif fazda daha belirgin. Fat-sat T1 post-kontrast sekanslar kontrastlanmayı en iyi değerlendirir.
Rapor Cumlesi
Kontrastlı görüntülerde mesane duvarındaki nodüler yapıda orta derecede kontrastlanma izlenmektedir.
BT'de mesane posterosuperior duvarında fokal nodüler kalınlaşma — yumuşak doku dansitesinde (30-60 HU), orta derecede kontrastlanan kitle. Kalsifikasyon nadirdir. BT bulguları spesifik değildir ve ürotelyal karsinomdan güvenilir ayrım yapamaz — MR üstündür. Ancak BT eşlik eden pelvik endometriozis bulgularını (endometrioma, uterosakral kalınlaşma) gösterebilir.
Rapor Cumlesi
BT'de mesane posterosuperior duvarında fokal nodüler kalınlaşma izlenmekte olup endometriozis ve neoplazi ayırımı için MR önerilmektedir.
Transvajinal US'de mesane posterosuperior duvarında hipoekoik nodüler yapı — içinde küçük anekoik kistik odaklar (ektopik endometriyal glandlar) izlenebilir. Nodül sınırları belirgin veya düzensiz olabilir. Doppler'da minimal vaskülarite görülebilir. US duyarlılığı MR'dan düşüktür ancak pelvik US sırasında insidental olarak tespit edilebilir. Menstrüasyon döneminde nodül boyutunda ve kistik komponentlerde artış gözlenebilir (siklik değişiklik).
Rapor Cumlesi
Transvajinal ultrasonografide mesane posterosuperior duvarında içinde küçük kistik odaklar bulunan hipoekoik nodüler yapı izlenmekte olup endometriozis ile uyumlu olabilir; MR ile doğrulama önerilmektedir.
Kriterler
Endometriyal implant mesane serozası ile sınırlı, muskularis propria'ya invaze etmemiş.
Ayirt Edici Ozellikler
Görüntülemede tespit edilmesi güç — ince peritoneal nodül olarak görülebilir. Laparoskopik tanı üstündür.
Kriterler
Endometriyal implant muskularis propria'ya invaze etmiş. Nodüler kalınlaşma ≥5 mm. En sık tanı konulan form.
Ayirt Edici Ozellikler
MR'da belirgin nodüler kalınlaşma, T1 hiperintens hemorajik odaklar, T2 hipointens stroma. Sistoskopide submukozal kitle veya mavimsi lezyon.
Kriterler
Mesane tutulumuna eşlik eden çoklu DIE odakları — uterosakral ligament, rektovajinal septum, over endometrioma.
Ayirt Edici Ozellikler
MR pelvis protokolü tüm kompartmanları taramalı. Endometrioma (T1 hiperintens over kisti) sıklıkla eşlik eder. Cerrahi planlama için tüm DIE odaklarının haritalanması gerekir.
Ayirt Edici Ozellik
Ürotelyal karsinomda T1 hiperintens hemorajik odaklar beklenmez ve belirgin difüzyon kısıtlaması gösterir (ADC <0.8). Endometrioziste T1 hiperintens odaklar patognomoniktir ve difüzyon kısıtlaması hafiftir. Ürotelyal karsinom genellikle yaşlı hastalarda ve sigara öyküsü ile ilişkilidir.
Ayirt Edici Ozellik
Leiomyom T2'de homojen hipointens solid kitle olarak görülür; hemorajik odaklar ve T1 hiperintensite yoktur. Endometrioziste T2 hipointens stroma içinde T1 hiperintens hemorajik odaklar bulunur. Leiomyomda siklik semptom değişikliği beklenmez.
Ayirt Edici Ozellik
Urakal karsinom mesane kubbesinde midline kalsifiye kitle olarak görülür; endometriozis posterosuperior duvarda non-kalsifiye nodüldür. Urakal karsinomda müsinöz komponent ve Retzius boşluğuna uzanım vardır; endometrioziste T1 hiperintens hemorajik odaklar ve siklik semptomlar ayırıcıdır.
Ayirt Edici Ozellik
Metastaz bilinen primer malignite zemininde, belirgin difüzyon kısıtlaması ve agresif kontrastlanma gösterir. Endometrioziste T1 hiperintens odaklar ve hafif difüzyon kısıtlaması ayırıcıdır. Metastazda siklik semptom değişikliği yoktur.
Aciliyet
routineYonetim
medicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
6-monthMesane endometriozisi tedavisi semptom şiddetine ve fertilite isteğine bağlıdır. Medikal tedavide GnRH agonistleri (leuprolide), progestinler (dienogest) ve kombine oral kontraseptifler kullanılır — semptomları kontrol altına alır ancak lezyonu ortadan kaldırmaz. Cerrahi tedavide laparoskopik parsiyel sistektomi veya transüretral rezeksiyon (TUR) uygulanabilir. Derin infiltratif lezyonlarda parsiyel sistektomi tercih edilir. Rekürrens oranı %5-15 civarındadır. MR ile takip önerilir — lezyon boyutu, semptom korelasyonu ve malign transformasyon izlemi.
Mesane endometriozisi klinik olarak mesane karsinomunu taklit edebilir. MR tanıda altın standarttır — T1 yüksek sinyal patognomoniktir. Siklik hematüri (katamenial hematüri) önemli bir klinik ipucudur. Tedavi cerrahi eksizyon (parsiyel sistektomi veya transüretral rezeksiyon) ve/veya hormonal tedavidir (GnRH agonistleri). Sistoskopide mavimsi-morumsu submukozal nodül tipiktir. Malign transformasyon çok nadirdir.