Osteokondrom (ekzostoz), en sık görülen benign kemik tümörüdür ve kemik yüzeyinden dışa doğru büyüyen, kortikal ve medüller süreklilik gösteren kıkırdak kaplı kemik çıkıntısıdır. Tüm kemik tümörlerinin yaklaşık %30-40'ını oluşturur. Büyüme plağından köken alır ve tipik olarak uzun kemiklerin metafizinde, özellikle diz çevresinde (distal femur, proksimal tibia) yerleşir. Radyolojik olarak ana kemik ile kortikal ve medüller süreklilik (patognomonik bulgu) ve üzerini kaplayan kıkırdak kapağı ile karakterizedir. Soliter veya multipl (herediter multipl ekzostoz/osteokondramatoz) olabilir.
Yaş Aralığı
10-30
En Sık Yaş
15
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Çok Sık
Osteokondrom, büyüme plağındaki (fizis) kıkırdak hücrelerinin kemik yüzeyine doğru aberran yönlenmesiyle (fizeal herniyasyon) oluşur; bu aberran kıkırdak dokusu normal enkondral ossifikasyon sürecini takip ederek kortikal ve medüller süreklilik gösteren bir kemik çıkıntısı oluşturur. Kortikal ve medüller süreklilik, lezyonun ana kemikten farklı bir tümör olmadığını, fizeal büyüme defekti olduğunu kanıtlar ve radyolojik tanının temelini oluşturur — bu süreklilik BT ve konvansiyonel radyografide direkt gözlemlenir. Kıkırdak kapağı (kartilaj kap), büyüme plağı benzeri bir yapı olup enkondral ossifikasyon ile kemikleşir; iskelet matüritesi tamamlandığında kıkırdak kapağı incelir ve <1-2 cm olur — kapağın >2 cm kalması veya kalınlaşması malign transformasyon (sekonder kondrosarkom) şüphesi uyandırır. MR T2 ağırlıklı sekanslarda kıkırdak kapağı yüksek sinyal gösterir çünkü hyalin kıkırdak %70-80 su içerir; bu T2 sinyal özelliği kapağın kalınlık ölçümünde en doğru yöntemdir.
Lezyonun korteksi ve medüller kavitesi ana kemiğin korteksi ve medüller kavitesi ile kesintisiz devam eder — bu patognomonik bulgu osteokondrom için tanı koydurucudur ve başka hiçbir kemik lezyonunda görülmez. BT multiplanar reformatlarda bu süreklilik en güvenilir şekilde doğrulanır.
Lezyonun korteksi ve medüller kavitesi ana kemiğin korteksi ve medüller kavitesi ile kesintisiz devam eder — bu patognomonik bulgudur ve osteokondromo tanı koydurur. BT multiplanar reformatlarda bu süreklilik üç boyutlu olarak doğrulanır. Konvansiyonel radyografide de görülen bu bulgu kompleks anatomik bölgelerde (pelvis, skapula, vertebra) BT ile daha güvenilir şekilde değerlendirilir.
Rapor Cumlesi
Lezyon ana kemik ile kortikal ve medüller süreklilik göstermekte olup osteokondrom tanısını desteklemektedir.
MR T2 ağırlıklı sekanslarda kıkırdak kapağı belirgin yüksek sinyal gösterir — hyalin kıkırdağın %70-80 su içeriği nedeniyle. Kıkırdak kapağı kalınlığının ölçülmesi kritik öneme sahiptir: <1 cm benign, 1-2 cm sınırda, >2 cm malign transformasyon (sekonder kondrosarkom) lehine şüphelidir. MR T2 sekansı kıkırdak kapağı kalınlığını en doğru şekilde ölçen modalitedir. Lobüler düzensiz kalınlaşma fokal malign odak açısından dikkatli değerlendirilmelidir.
Rapor Cumlesi
T2 ağırlıklı sekanslarda kıkırdak kapağı yüksek sinyal göstermekte olup kalınlığı [X] mm olarak ölçülmüştür; malign transformasyon eşiğinin altında/üstündedir.
T1 ağırlıklı sekanslarda lezyonun medüller kavitesindeki yağlı ilik, ana kemiğin yağlı iliği ile aynı yüksek T1 sinyalinde izlenir — bu medüller süreklilik T1'de en iyi değerlendirilir. Kıkırdak kapağı T1'de düşük-orta sinyal gösterir (yüksek su içeriği nedeniyle uzun T1 relaksasyon). Pedikül yapısı T1'de değerlendirilebilir.
Rapor Cumlesi
T1 ağırlıklı sekanslarda lezyonun medüller kavitesinde ana kemik ile aynı yüksek sinyalde yağlı ilik izlenmekte olup medüller süreklilik doğrulanmaktadır.
Osteokondrom iki morfolojik formda görülür: sessil (geniş tabanlı, kemik yüzeyine yayılan) ve pedünküle (saplı, dar bir pedikül ile kemiğe bağlanan). Her iki formda da kortikal ve medüller süreklilik korunur. Pedünküle tip genellikle eklemden uzağa yönelir. Sessil tip daha geniş yüzey alanı kaplayabilir ve komşu yapılarla (nörovasküler demet, tendonlar) daha fazla etkileşim gösterebilir. BT morfolojiyi ve komşu yapı ilişkisini detaylı olarak gösterir.
Rapor Cumlesi
Sessil/pedünküle morfolojide kemik çıkıntısı izlenmekte olup ana kemik ile kortikal ve medüller süreklilik korunmaktadır.
STIR sekansında kıkırdak kapağı, yağ baskılanması sayesinde çevre dokulardan belirgin şekilde ayrılarak yüksek sinyal gösterir. Kapağın sınırları ve kalınlığı STIR'da da değerlendirilebilir ancak T2 bu konuda altın standarttır. Komplikasyonlar — bursa formasyonu (friksiyon bursiti), perikondriyal ödem veya çevre dokudaki inflamasyon — STIR'da belirgin yüksek sinyal ile tespit edilir. Nörovasküler kompresyon belirtileri değerlendirilebilir.
Rapor Cumlesi
STIR sekansında kıkırdak kapağı yüksek sinyal göstermekte olup çevre dokularda komplikasyon bulguları (bursa, ödem) değerlendirilmelidir.
Normal osteokondromda kıkırdak kapağı minimal veya hiç kontrastlanma göstermez (avasküler kıkırdak). Kontrastlanma varlığı dikkatli değerlendirilmelidir — belirgin kontrastlanma malign transformasyon (sekonder kondrosarkom) lehine şüphe uyandırır. Komplikasyonlara bağlı çevre bursada veya enflamasyonda kontrastlanma görülebilir ancak bunlar kıkırdak kapağı kontrastlanmasından ayrılmalıdır.
Rapor Cumlesi
Kontrastlı sekanslarda kıkırdak kapağında kontrastlanma izlenmekte/izlenmemekte olup malign transformasyon açısından değerlendirilmelidir.
Kriterler
Tek lezyon. En sık form (%85). Malign transformasyon riski %1-2. Genellikle asemptomatik, insidental bulgu.
Ayirt Edici Ozellikler
Tipik radyolojik bulgular: kortikal/medüller süreklilik, ince kıkırdak kapağı (<1 cm), metafizer yerleşim. Komplikasyonlar: mekanik semptomlar (sinir/damar basısı), friksiyon bursiti, fraktür.
Kriterler
Multipl osteokondromlar. Otozomal dominant kalıtım (EXT1/EXT2 gen mutasyonu). Malign transformasyon riski %5-25 (soliterden belirgin yüksek). Boy kısalığı ve ekstremite deformiteleri eşlik edebilir.
Ayirt Edici Ozellikler
Multipl kemiklerde osteokondromlar, bilateral ve simetrik dağılım olabilir. Kemik deformiteleri (ulna kısalığı, Madelung-benzeri deformite). Kıkırdak kapağı kalınlığı her lezyon için ayrı ayrı izlenmeli — tek lezyondaki kalınlaşma bile malignite şüphesi oluşturur. Tüm vücut MR tarama protokolü önerilir.
Kriterler
Osteokondrom zemininde malign transformasyon. Soliter osteokondromda %1-2, HME'de %5-25 risk. Kıkırdak kapağı >2 cm, kalsifikasyon düzensizliği, büyüme (iskelet matüritesi sonrası), ağrı.
Ayirt Edici Ozellikler
Kıkırdak kapağı kalınlaşması >2 cm (T2'de ölçüm). Kapak içinde mineralizasyon düzensizliği. Kontrastlanma gelişmesi. İskelet matüritesi sonrası boyut artışı. Kapağın lobüler düzensiz konturunun gelişmesi. Çevre yumuşak doku kitlesi.
Ayirt Edici Ozellik
Sekonder kondrosarkom kıkırdak kapağı >2 cm, kontrastlanma, iskelet matüritesi sonrası büyüme ve kalsifikasyon düzensizliği gösterir. Normal osteokondromda kıkırdak kapağı <1-2 cm, kontrastlanma minimal, boyut stabil.
Ayirt Edici Ozellik
Parosteal osteosarkom kemik yüzeyinde yoğun mineralize kitle olarak görülür ancak medüller süreklilik yoktur. Osteokondrom ana kemik ile kortikal ve medüller süreklilik gösterir — bu patognomonik fark ayırıcı tanıda belirleyicidir.
Ayirt Edici Ozellik
Enkondrom intramedüller yerleşimlidir (kemik içinde), osteokondrom kemik yüzeyinden dışa doğru büyür (ekzofitik). Enkondromda ekzofitik kemik çıkıntısı ve kortikal süreklilik yoktur.
Ayirt Edici Ozellik
Periosteal desmoid (kortikale desmoid) distal femur posteriorunda kemik yüzeyinde düzensiz kortikal defekt olarak görülür. Osteokondromdan farklı olarak medüller süreklilik yoktur ve kıkırdak kapağı bulunmaz.
Aciliyet
lowYonetim
Asemptomatik lezyonlar izleme ile takip edilir. Semptomatik lezyonlarda (ağrı, sinir/damar basısı, deformite) cerrahi eksizyon uygulanır. Kıkırdak kapağı tamamen çıkarılmalıdır, aksi halde nüks riski artar. Malign transformasyon şüphesinde geniş rezeksiyon yapılır.Biyopsi
Gerekli DegilTakip
Soliter asemptomatik lezyon izlem gerektirmez. Semptomatik, büyüme gösteren veya HME hastalarında kıkırdak kapağı kalınlığı yıllık MR ile izlenir. İskelet matüritesi sonrası herhangi bir büyüme veya semptom gelişmesi halinde acil MR değerlendirmesi önerilir.Osteokondrom genellikle benign seyirli olup çoğu olguda tedavi gerekmez. Kortikal ve medüller sürekliliğin BT ile doğrulanması tanı için genellikle yeterlidir. Kritik takip parametreleri: kıkırdak kapağı kalınlığı (<2 cm), iskelet matüritesi sonrası büyüme durumu ve semptom gelişimi. HME hastalarında malign transformasyon riski %5-25 olup düzenli tarama gereklidir.
Osteokondrom en sık benign kemik tümörüdür ve çoğu asemptomatiktir. Malign dönüşüm (kondrosarkom) riski soliter lezyonlarda %1, herediter multipl ekzostozda (HME) %5-10'dur. Kıkırdak şapka kalınlığı >2cm, erişkinde yeni büyüme veya ağrı malign dönüşüm işaretleridir.