Araknoidal kist, araknoid membranın gelişimsel duplikasyonu veya yarılması sonucu oluşan, berrak BOS (beyin omurilik sıvısı) içeren, benign konjenital bir ekstra-aksiyel lezyondur. En sık orta kranial fossada (Sylvian fissür — %50) görülür ve toplam intrakraniyel lezyonların yaklaşık %1'ini oluşturur. Tüm sekanslarda BOS sinyali izlemesi, FLAIR'de tam baskılanması, DWI'da difüzyon kısıtlanması göstermemesi ve kontrastlanma olmaması, tanısal dörtlüyü oluşturur. Çoğu asemptomatik olup insidental saptanır; ancak büyük kistler kitle etkisi ve hidrosefali oluşturabilir.
Yaş Aralığı
0-80
En Sık Yaş
-
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Sık
Araknoidal kist, embriyogenez sırasında araknoid membranın konjenital duplikasyonu veya yarılması sonucu oluşur. Kist duvarı, normal araknoid membran hücreleri (meningoteliyal hücreler) ile döşelidir ve kollajen ile elastik lifler içerir. Kist içi sıvı, BOS ile biyokimyasal olarak identik veya çok benzerdir — bu, tüm MRG sekanslarında BOS sinyali izlenmesinin temelini oluşturur. Kist büyüme mekanizması tartışmalıdır: bir açıklamaya göre araknoid membranda tek yönlü valf mekanizması (ball-valve effect) ile BOS kist içine girer ancak çıkamaz; diğer açıklamaya göre kist duvarındaki aktif sıvı sekresyonu büyümeye katkıda bulunur. Kist duvarının kollajen ve seröz sıvı kompozisyonu nedeniyle osmotik gradyan farkı oluşabilir ve bu da pasif sıvı akümülasyonuna yol açar. Büyük kistler çevre beyin parankiminde kompresyon ve kemik remodeling oluşturabilir.
Tüm MRG sekanslarında saf BOS sinyali izlenmesi (T1 hipointens, T2 hiperintens), FLAIR'de tam baskılanma, DWI'da difüzyon kısıtlanması olmaması ve kontrastlanma yokluğu dörtlüsü araknoidal kist için patognomoniktir. Bu dört bulgunun birlikte varlığı, epidermoid kist (FLAIR baskılanmaz, DWI kısıtlanması var), kistik tümörler (kontrastlanma var, FLAIR tam baskılanmaz), dermoid kist (T1 hiperintens) ve nöroepiteliyal kist (FLAIR tam baskılanmayabilir) gibi tüm önemli ayırıcı tanılardan kesin ayrım sağlar.
Kontrastsız BT'de BOS dansitesinde (0-10 HU) ekstra-aksiyel, düzgün sınırlı, homojen hipodens lezyon izlenir. İç yapıda septasyon, kalsifikasyon veya solid komponent yoktur. Büyük kistlerde bitişik kemik yapılarda remodeling (incelme, ekspansiyon) görülebilir. Çevre beyin parankiminde kompresyon ancak invazyon yoktur. Orta kranial fossadaki kistlerde temporal lob hipoplazisi eşlik edebilir. BT'de epidermoid kist ayrımı güçtür — her ikisi de BOS dansitesindedir.
Rapor Cumlesi
BT'de ekstra-aksiyel yerleşimli, BOS dansitesinde, düzgün sınırlı homojen hipodens lezyon izlenmekte olup, kalsifikasyon veya solid komponent saptanmamaktadır.
T1 ağırlıklı görüntülerde araknoidal kist BOS ile identik hipointens sinyal gösterir. İnternal heterojenite, debris veya proteinöz içerik yoktur — saf, temiz BOS sinyali izlenir. Kist duvarı çok ince olup genellikle T1'de ayrı olarak görülmez. Çevre beyin parankimi komprese ancak infiltre değildir. Pulsasyon artefaktları bazı kistlerde akış boşlukları (flow voids) ile karışabilecek düşük sinyal alanları oluşturabilir. T1'de BOS sinyalinden herhangi bir sapma (hiperintensite) durumunda epidermoid kist, dermoid kist veya hemorajik kist düşünülmelidir.
Rapor Cumlesi
T1 ağırlıklı sekansta ekstra-aksiyel lezyon BOS ile identik hipointens sinyal göstermekte olup, internal heterojenite veya proteinöz içerik saptanmamaktadır.
T2 ağırlıklı görüntülerde araknoidal kist BOS ile identik belirgin hiperintens sinyal gösterir. Sinyal homojendir ve 'kirli BOS' görünümü (epidermoid kistte görülen internal heterojenite) yoktur. Kist sınırları düzgün olup, sisternler ile kesintisiz iletişim yoktur (epidermoid kistten farklı olarak insinüatif büyüme göstermez). Bitişik beyin parankimindeki kompresyon ve kist boyutu T2'de en iyi değerlendirilir. BOS akım artefaktları bazı kistlerde düşük sinyal bantları olarak görülebilir.
Rapor Cumlesi
T2 ağırlıklı sekansta ekstra-aksiyel lezyon BOS ile identik belirgin hiperintens, homojen sinyal göstermektedir.
FLAIR sekansında araknoidal kist sinyali tam olarak baskılanır ve BOS ile identik düşük sinyal gösterir. Bu, araknoidal kistin en önemli tanısal bulgusudur ve epidermoid kist (FLAIR'de baskılanmaz — hiperintens), kistik tümörler ve nöroepiteliyal kistlerden kesin ayrım sağlar. Tam baskılanma, kist içeriğinin saf BOS olduğunu doğrular — proteinöz içerik, debris veya solid materyal içermez. FLAIR görüntülemede BOS akım artefaktları nedeniyle bazı ventrikül bitişik kistlerde tam olmayan baskılanma izlenebilir; bu durumda faz kontrast (phase contrast) MRG ile değerlendirme yapılmalıdır.
Rapor Cumlesi
FLAIR sekansında ekstra-aksiyel lezyon BOS ile identik olarak tam baskılanma göstermekte olup, bu bulgu araknoidal kist tanısı için patognomoniktir ve epidermoid kist ile kistik tümörlerden ayrımı kesin olarak sağlamaktadır.
DWI'da araknoidal kist difüzyon kısıtlanması göstermez: DWI'da düşük sinyal (veya hafif T2 parlama etkisi) ve ADC haritasında yüksek sinyal (~3.0 × 10⁻³ mm²/s — saf BOS difüzyon katsayısı) izlenir. Bu bulgu, DWI'da belirgin kısıtlanma gösteren epidermoid kistten (ADC: 0.6-1.0 × 10⁻³ mm²/s) kesin ayrım sağlar ve FLAIR'den sonra en değerli ayırıcı tanı sekanstır. Saf BOS difüzyonu engelsiz olup serbest su difüzyon katsayısına yakındır.
Rapor Cumlesi
DWI'da ekstra-aksiyel lezyon difüzyon kısıtlanması göstermemekte olup, ADC haritasında BOS ile identik yüksek sinyal izlenmektedir; bu bulgu epidermoid kistten kesin ayrımı sağlamaktadır.
Kontrastlı MRG'de araknoidal kist hiçbir kontrastlanma göstermez — ne kist içeriğinde ne de kist duvarında gadolinyum geçişi izlenmez. Çevre beyin parankiminde de anormal kontrastlanma yoktur. Herhangi bir kontrastlanma saptanması durumunda alternatif tanılar (kistik tümör, epidermoid kist malign transformasyonu, enfeksiyöz kist) düşünülmelidir. Bu bulgu, kist duvarının intakt vasküler bariyerini ve avasküler natürünü doğrular.
Rapor Cumlesi
Kontrastlı T1 ağırlıklı sekansta ekstra-aksiyel lezyon ve çevre dokularda kontrastlanma izlenmemektedir.
SWI sekansında araknoidal kist blooming artefaktı veya duyarlılık etkisi göstermez. Hemosiderin birikimi, kalsifikasyon veya kan ürünleri yoktur. Bu bulgu, kavernöz malformasyon (patognomonik hemosiderin halkası ve blooming) ile ayrımda değerlidir. Kist içeriğinin manyetik duyarlılığı BOS ile identiktir. Travmatik komplikasyon sonucu intrakistik kanama gelişmesi durumunda SWI'da blooming görülebilir.
Rapor Cumlesi
SWI sekansında lezyon içinde blooming artefaktı, hemosiderin birikimi veya kan ürünleri izlenmemektedir.
Kriterler
En sık tip (%50). Sylvian fissür ve temporal kutup komşuluğunda. Galassi sınıflaması (I-III): I = küçük, Sylvian fissür içinde; II = orta, insular korteksi açar; III = büyük, tüm orta kranial fossayı doldurur. Temporal lob hipoplazisi eşlik edebilir.
Ayirt Edici Ozellikler
Galassi III kistler semptomatik olabilir (baş ağrısı, nöbet). Temporal kemik incelme ve orta kranial fossa genişlemesi BT'de görülür. İnsidental saptanma sık — çoğu tedavi gerektirmez.
Kriterler
Suprasellar sisternde veya interhemisferik fissürde yerleşen kistler. Çocuklarda ikinci en sık yerleşim. 3. ventrikülü baskılayarak obstrüktif hidrosefali oluşturabilir. Endokrin disfonksiyon (hipotalamus basısı) ve görme bozuklukları (optik kiazma basısı) ile prezente olabilir.
Ayirt Edici Ozellikler
Kraniofarinjioma ve Rathke yarık kisti ile ayırıcı tanı gerekir. FLAIR tam baskılanma kraniofarinjiomdan ayrımda belirleyicidir (kraniofarinjioma kistik komponenti FLAIR'de baskılanmaz). Faz kontrast MRG kist-ventrikül iletişimini gösterebilir.
Kriterler
Serebellopontin köşe (CPA), retroserebellar bölge veya magna sisterna yerleşimli. CPA kistleri epidermoid kist ile sık karıştırılır — FLAIR ve DWI ayırıcıdır. Retroserebellar kistler mega sisterna magna ile karıştırılabilir (mega sisterna magnada vermis intakt, kist yoktur). 4. ventrikül basısı ile hidrosefali oluşturabilir.
Ayirt Edici Ozellikler
CPA araknoidal kisti: FLAIR tam baskılanma + DWI kısıtlanma yok → araknoidal kist. FLAIR baskılanmama + DWI kısıtlanma → epidermoid kist. Retroserebellar kist: Dandy-Walker malformasyonu (vermis agenezisi) ile ayrım — Dandy-Walker'da vermis yoktur veya hipoplaziktir.
Ayirt Edici Ozellik
Epidermoid kist FLAIR'de baskılanmaz (hiperintens), DWI'da belirgin difüzyon kısıtlanması gösterir (düşük ADC). Araknoidal kist FLAIR'de tam baskılanır, DWI'da kısıtlanma göstermez (yüksek ADC). Bu iki sekans kesin ayrımı sağlar.
Ayirt Edici Ozellik
Kraniofarinjiomanın kistik komponenti genellikle T1 hiperintens (kolesterol içerik), FLAIR'de tam baskılanmaz, kalsifikasyon içerir (%90) ve kontrastlanma (rim veya solid komponent) gösterir. Araknoidal kistte bunların hiçbiri yoktur.
Ayirt Edici Ozellik
Kolloid kist BT'de hiperdens, T1'de değişken (genellikle hiperintens — proteinöz içerik), FLAIR'de baskılanmaz ve foramen Monro yerleşimlidir. Araknoidal kist BOS dansitesi/sinyal izler ve FLAIR'de tam baskılanır.
Ayirt Edici Ozellik
Hemanjioblastom kistik komponenti BOS benzeri olsa da FLAIR'de tam baskılanmaz (proteinöz sıvı), kontrastlanan mural nodül ve flow voids içerir. Araknoidal kistte kontrastlanan komponent, mural nodül veya flow voids yoktur ve FLAIR'de tam baskılanır.
Aciliyet
non-urgent — most are incidental findingsYonetim
observation for asymptomatic; surgical (fenestration/shunt) for symptomaticBiyopsi
Gerekli DegilTakip
Follow-up MRI in 6-12 months for new findings, then only if symptomatic change occursAraknoidal kistlerin büyük çoğunluğu asemptomatik olup tedavi gerektirmez — insidental saptandığında hasta bilgilendirilir ve semptom gelişmediği sürece takip yeterlidir. Semptomatik kistlerde (hidrosefali, nöbet, progresif baş ağrısı, gelişimsel gecikme) cerrahi tedavi endikedir: endoskopik fenestrasyon (kist-ventrikül veya kist-subaraknoid bağlantı oluşturma) birinci basamak cerrahidir. Kistoperitoneal şant alternatif olarak uygulanabilir. Kraniotomi ile kist duvarı eksisiyonu geniş kistlerde tercih edilebilir. Travma sonrası intrakistik kanama acil cerrahi gerektirebilir. Çocuklarda büyüyen kistler seri görüntüleme ile takip edilmelidir.
Araknoid kistlerin çoğu asemptomatiktir ve tedavi gerektirmez. Semptomatik kistlerde (baş ağrısı, nöbet, fokal nörolojik defisit, hidrosefali) cerrahi drenaj veya fenestrasyon uygulanabilir. Takipte boyut stabilitesi önemlidir.