Appendiks divertiküliti, appendiks duvarında oluşan divertikülün (gerçek veya psödo) enflamasyonudur. Gerçek divertikül konjenital olup tüm duvar katmanlarını içerir (muskularis propria dahil); psödodivertikül ise edinsel olup mukoza ve submukozanın muskularis propria defektinden herniasyonudur — kolon divertikülozuna benzer mekanizma. İnsidansı apendektomi serilerinde %0.004-2.1 arasında bildirilmiştir. Ortalama tanı yaşı 50 civarıdır ve erkeklerde hafif sıklıkla görülür. Klinik önemi, akut apandisiti taklit etmesi ancak çok daha yüksek perforasyon oranına (%66 vs %20) sahip olmasıdır — bunun nedeni psödodivertikülün muskularis propria desteğinden yoksun ince duvarının enflamasyon baskısına dirençsiz olmasıdır. BT'de akut apandisit bulgularına benzer görünüm sergiler ancak dikkatli incelemede fokal duvar defekti veya çıkıntısı, asimetrik periapendiseal enflamasyon ve appendiks lümeninin genellikle normal veya minimal dilate olması tanıyı düşündüren ipuçlarıdır. Patolojik inceleme kesin tanı için gereklidir. Altta yatan müsinöz neoplazm veya karsinoid tümör, divertikül formasyonunu tetikleyebileceğinden, cerrahi spesimende dikkatli histopatolojik değerlendirme zorunludur.
Yaş Aralığı
30-80
En Sık Yaş
50
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Nadir
Appendiks divertiküliti iki mekanizma ile oluşur. Gerçek divertiküller konjenital olup appendiks duvarının tüm katmanlarını (mukoza, submukoza, muskularis propria, seroza) içerir — embriyolojik gelişim sırasında oluşan fokal duvar zayıflıklarından kaynaklanır ve nadir görülür (%0.004-0.01). Psödodivertiküller çok daha sık olup (%1-2), intraluminal basınç artışı (fekalit, lenfoid hiperplazi) veya peristaltik disfonksiyon sonucu mukoza ve submukozanın muskularis propria'daki zayıf noktalardan (özellikle vasa recta giriş noktaları — mesenterik tarafta) herniasyonu ile oluşur. Bu mekanizma kolonik divertiküloza paraleldir. Divertikül oluştuğunda, dar boyun kısmında fekal materyal birikimi → lümen tıkanıklığı → intraluminal basınç artışı → mukozal iskemi → bakteriyel translokasyon zinciri akut apandisitteki gibi başlar. Ancak kritik fark, psödodivertikül duvarının muskularis propria içermemesidir — bu ince duvar enflamasyon baskısına çok daha az dirençlidir, bu nedenle perforasyon oranı %66'ya kadar çıkar (akut apandisitte %20). BT'de bu patofizyoloji, appendiks duvarında fokal defekt veya çıkıntı, fokal/asimetrik periapendiseal enflamasyon ve appendiks lümeninin genellikle normal kalması şeklinde yansır — çünkü patoloji divertikülde lokalize olup lümen obstrüksiyonu genel değil fokaldir. Altta yatan patoloji önemlidir: müsinöz neoplazm veya karsinoid tümör lümen tıkanıklığına ve sekonder divertikül formasyonuna yol açabilir.
Appendiks duvarında fokal çıkıntı veya defekt — divertikülün direkt görüntüleme bulgusu. İnce kesit BT'de (1-2 mm) ve multiplanar reformatlarda (koronal/sagittal) en iyi değerlendirilir. Bu bulgu akut apandisitten ayırıcı tanıda en önemli ipucudur — apandisitte duvar düzgün kalınlaşma gösterir, divertikülitten ise fokal çıkıntı mevcuttur.
Appendiks duvarında fokal çıkıntı (divertikül), ince duvarlı fokal evajinasyon olarak görülür. Çıkıntı genellikle mesenterik tarafta lokalizedir (vasa recta giriş noktaları — muskularis propria'nın en zayıf bölgesi). Boyutu birkaç mm'den 1-2 cm'ye kadar değişebilir. Enflamasyon eşlik ettiğinde çevre yağ dokusunda fokal dansite artışı izlenir. Bu bulgu akut apandisitten ayırt edici en önemli BT bulgusudur.
Rapor Cumlesi
Appendiks duvarında yaklaşık ___ mm boyutunda fokal çıkıntı (divertikül) izlenmekte olup, çevresinde fokal enflamatuar değişiklikler mevcuttur; appendiks divertiküliti ile uyumludur.
Periapendiseal yağ bantlanması (fat stranding) appendiks divertikülitinde karakteristik olarak asimetrik ve fokal dağılım gösterir — divertikülün lokalize olduğu tarafta yoğunlaşır. Akut apandisitte fat stranding genellikle diffüz ve sirkümferensiyal olup tüm appendiks çevresini simetrik olarak etkiler. Bu asimetri, enflamatuar sürecin divertikülden başlayıp fokal olarak yayılmasını yansıtır.
Rapor Cumlesi
Appendiks çevresinde asimetrik/fokal periapendiseal yağ dokusu dansite artışı (fat stranding) izlenmekte olup, appendiks divertiküliti ile uyumludur.
Appendiks divertikülitinde appendiks lümeni genellikle normal çapta (<6 mm) veya minimal dilate kalır — bu akut apandisitteki belirgin lümen dilatasyonundan (>6 mm, sıklıkla >10 mm) farklıdır. Bunun nedeni, patolojinin appendiks lümeninde değil divertikülde lokalize olmasıdır. Lümen tıkanıklığı yoksa veya kısmi ise appendiks çapı korunur.
Rapor Cumlesi
Appendiks lümeni normal çapta olup periapendiseal enflamatuar değişiklikler eşlik etmektedir; bu bulgu appendiks divertiküliti ile uyumlu olabilir.
T2 ağırlıklı ve yağ baskılı sekanslarda (T2 fat-sat/STIR) appendiks çevresinde fokal yüksek sinyal izlenir — enflamatuar ödemi yansıtır. Fokal ve asimetrik dağılım divertikülit için karakteristiktir. Divertikül kendisi T2'de yüksek sinyalli (sıvı içeriği) küçük çıkıntı olarak görülebilir. MR, BT kontrendike olduğunda (gebelik, genç hastalar) alternatif görüntüleme yöntemidir.
Rapor Cumlesi
T2/STIR sekanslarda appendiks çevresinde fokal yüksek sinyal izlenmekte olup, fokal enflamatuar değişiklik ile uyumludur; appendiks divertiküliti olasılığı değerlendirilmelidir.
US'de appendiks duvarında fokal düzensizlik veya çıkıntı görülebilir. Periapendiseal yağ dokusunda fokal hiperekojenite (enflamasyon) izlenir. Appendiks çapı genellikle normal (<6 mm) veya minimal artmıştır. Graded compression tekniği ile appendiks lokalize edilir. US tanısal duyarlılığı BT'den düşüktür ancak gebelikte ve genç hastalarda ilk seçenek görüntülemedir.
Rapor Cumlesi
Appendiks duvarında fokal düzensizlik ve çevresinde fokal hiperekoik yağ dokusu izlenmekte olup, appendiks divertiküliti olasılığı değerlendirilmelidir; BT ile korelasyon önerilir.
Perforasyonun sık oluşması (%66) nedeniyle fokal periapendiseal apse appendiks divertikülitinin önemli bir komplikasyonudur. Apse, rim kontrastlanma gösteren düşük dansiteli koleksiyon olarak görülür. Küçük hava kabarcıkları (perforasyon göstergesi) eşlik edebilir. Apse genellikle divertikülün lokalize olduğu tarafta fokal olarak gelişir — yaygın peritonit daha nadir ancak mümkündür.
Rapor Cumlesi
Appendiks çevresinde yaklaşık ___ cm boyutunda rim kontrastlanma gösteren düşük dansiteli koleksiyon (apse) izlenmekte olup, perfore appendiks divertiküliti ile uyumludur; cerrahi konsültasyon önerilir.
Kriterler
Tüm duvar katmanlarını içerir (mukoza, submukoza, muskularis propria, seroza). Konjenital, embriyolojik gelişim sırasında oluşan duvar zayıflığından kaynaklanır. İnsidansı %0.004-0.01 ile çok nadir.
Ayirt Edici Ozellikler
Duvar kalınlığı normal olabilir (tüm katmanlar mevcut). Perforasyon riski psödodivertikülden düşüktür. Genellikle tek ve appendiksin ucuna yakın lokalize.
Kriterler
Sadece mukoza ve submukoza herniasyonu — muskularis propria içermez. Edinsel, intraluminal basınç artışı veya peristaltik disfonksiyon sonucu. İnsidansı %1-2 ile çok daha sık.
Ayirt Edici Ozellikler
İnce duvar (muskularis propria yok) — perforasyon riski çok yüksek (%66). Genellikle mesenterik tarafta lokalize (vasa recta giriş noktaları). Multipl olabilir. Kolonik divertikülozla mekanizma benzerliği.
Kriterler
Altta yatan müsinöz neoplazm veya karsinoid tümörün lümen tıkanıklığı yaparak sekonder divertikül formasyonuna yol açması. Patolojik spesimende neoplazinin saptanması ile tanı konur.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de appendiks duvarında kitle veya fokal kalınlaşma eşlik edebilir. Müsinöz neoplazm ise düşük dansiteli kistik dilatasyon, karsinoid ise kontrastlanan küçük solid nodül. Cerrahi spesimende dikkatli histopatolojik inceleme zorunlu.
Ayirt Edici Ozellik
Akut apandisitte appendiks lümeni diffüz dilate (>6 mm) ve fat stranding sirkümferensiyal; divertikülitten lümen genellikle normal çap ve fat stranding fokal/asimetrik. Apandisitte fokal duvar çıkıntısı yok.
Ayirt Edici Ozellik
Kolon divertiküliti çekum veya sigmoid kolonda lokalize; appendiks divertiküliti appendikse spesifik. Kolon divertikülitinde divertikül çekum/kolon duvarında, appendiks divertikülitinde appendiks duvarında.
Ayirt Edici Ozellik
Müsinöz neoplazm kronik kistik appendiks dilatasyonu ve düşük dansiteli müsinöz içerik ile karakterize; divertikülitte akut enflamatuar bulgular ve fokal duvar defekti ön plandadır. Müsinöz neoplazm yavaş progresif, divertikülit akut prezentasyon.
Ayirt Edici Ozellik
Karsinoid tümör genellikle appendiks ucunda kontrastlanan küçük solid nodül olarak görülür; divertikülit fokal duvar çıkıntısı ve enflamasyon ile karakterize. Karsinoid genellikle asemptomatik insidental bulgu.
Aciliyet
urgentYonetim
surgicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
specialist-referralAppendiks divertiküliti yüksek perforasyon riski (%66 vs akut apandisitte %20) nedeniyle acil cerrahi (apendektomi) gerektirir. Preoperatif tanı nadiren konur — olguların büyük çoğunluğu akut apandisit ön tanısıyla opere edilir ve tanı patolojik spesimen incelemesinde konur. Cerrahi spesimende dikkatli histopatolojik değerlendirme zorunludur — altta yatan müsinöz neoplazm veya karsinoid tümör ekarte edilmelidir çünkü bu neoplazmlar divertikül formasyonunu tetikleyebilir. Konservatif tedavi (antibiyotik + perkütan drenaj) sadece yüksek cerrahi risk taşıyan hastalarda düşünülebilir.
Yüksek perforasyon riski nedeniyle (%66) erken cerrahi (apendektomi) önerilir. Preoperatif tanı nadiren konur — genellikle patolojik spesimen incelemesinde saptanır. Appendiks divertiküliti saptandığında altta yatan neoplaziyi dışlamak için dikkatli patolojik değerlendirme gereklidir.