Özofagus varisleri, portal hipertansiyon nedeniyle özofagusun submukozal venöz pleksusunun dilate olmasıyla oluşan portosistemik kollateral damarlardır. Siroz hastalarının %50'sinde gelişir ve varisli hastaların %25-35'inde kanama görülür. Varis kanaması sirozun en önemli mortalite nedenlerinden biridir (%15-20 mortalite/epizod). Portal venöz basınç >12 mmHg olduğunda varisler gelişir. BT'de distal özofagus duvarında kontrastlanan serpijinöz vasküler yapılar olarak izlenir. Baryumda submukozal serpiginöz filling defektler karakteristiktir.
Yaş Aralığı
30-80
En Sık Yaş
55
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Sık
Portal hipertansiyon (genellikle siroz nedeniyle) portal venöz sistemdeki basıncı artırır. Portal basınç >12 mmHg'yi aştığında portosistemik kollateral yollar açılır. Sol gastrik ven (coronary vein) → özofageal submukozal venöz pleksus → azygos/hemiazygos venleri yolu ile portal kan sistemik dolaşıma yönlendirilir. Submukozal venlerin progresif dilatasyonu özofagus varislerini oluşturur. Varisler distal özofagusta en belirgindir çünkü bu bölge sol gastrik venin ana drenaj alanıdır. BT'de kontrastlanan tübüler yapılar olarak izlenmelerinin nedeni, bu dilate venlerin kontrast madde ile dolu olmasıdır. Varis duvarı ince ve frajildir — mekanik stres (yutma, öksürme) veya portal basınç artışı ile rüptür ve hayatı tehdit eden kanama riski mevcuttur.
Baryumlu grafide distal özofagusta dilate submukozal venlerin oluşturduğu serpijinöz, lobüle konturlu filling defektler. Valsalva manevrası ile varisler daha belirgin hale gelir. Bu görünüm portal hipertansif özofagus varislerinin klasik baryum bulgusudur.
Portal venöz fazda distal özofagus duvarında kontrastlanan serpijinöz tübüler yapılar. Varisler submukozal mesafede lokalize olup duvar kalınlaşması olarak izlenebilir. Portal venöz fazda varisler maksimum kontrastlanma gösterir. Varis çapı kanama riskiyle orantılıdır.
Rapor Cumlesi
Distal özofagus duvarında portal venöz fazda kontrastlanan serpijinöz vasküler yapılar izlenmekte olup özofagus varisleri ile uyumludur.
Özofagus çevresinde (paraözofageal bölgede) dilate venöz kollateral damarlar. Paraözofageal varisler submukozal varislerden ayrıdır ve adventisya dışında lokalizedir. Sol gastrik ven dilatasyonu (>5 mm) eşlik eder. Azygos ven dilatasyonu (>10 mm) sistemik venöz drenajın artışını gösterir.
Rapor Cumlesi
Periözofageal bölgede dilate venöz kollateral damarlar ve sol gastrik ven dilatasyonu izlenmekte olup portal hipertansif kollateral dolaşım ile uyumludur.
Baryumlu grafide distal özofagusta serpijinöz, lobüle konturlu submukozal filling defektler. Varisler baryum ile kaplanmayan 'boncuk dizisi' veya 'solucan yuvası' görünümü oluşturur. Valsalva manevrası ile varisler daha belirgin hale gelir. Müller manevrası ile küçülebilir.
Rapor Cumlesi
Distal özofagusta serpijinöz submukozal filling defektler izlenmekte olup özofagus varisleri ile uyumludur.
Uphill varisler (distal 2/3): portal hipertansiyon kaynaklı, en sık tip. Downhill varisler (proksimal 1/3): süperior vena kava obstrüksiyonu kaynaklı, nadir. Downhill varislerde üst özofagusta varisler izlenir ve mediastinal kitle/SVC sendromu bulguları eşlik eder.
Rapor Cumlesi
Distal/proksimal özofagusta varisler izlenmekte olup lokalizasyon uphill/downhill varis paterni ile uyumludur.
Aktif varis kanamasında kontrastlanan kanın özofagus lümenine sızması (aktif ekstravasyon). Lümen içinde yüksek dansiteli kan izlenir. İntramural hematom eşlik edebilir. Acil multifazik BT ile aktif kanama odağı saptanabilir.
Rapor Cumlesi
Özofagus varislerinden lümen içine aktif kontrast madde ekstavasasyonu izlenmekte olup aktif varis kanaması ile uyumludur — ACİL endoskopik müdahale gereklidir.
T2 ağırlıklı sekanslarda distal özofagus duvarında flow-void (akım boşluğu) gösteren serpijinöz yapılar. Yavaş akım alanlarında yüksek sinyal izlenebilir. Kontrastlı MR anjiyografi varis anatomisini detaylı gösterir. Radyasyon maruziyeti olmadan takip için avantajlıdır.
Rapor Cumlesi
Distal özofagus duvarında T2'de flow-void gösteren serpijinöz vasküler yapılar izlenmekte olup özofagus varisleri ile uyumludur.
Kriterler
Portal hipertansiyon kaynaklı, distal 2/3 özofagusta.
Ayirt Edici Ozellikler
En sık tip (%95+). Siroz, portal ven trombozu. Gastrik varisler eşlik edebilir.
Kriterler
SVC obstrüksiyonu kaynaklı, proksimal 1/3 özofagusta.
Ayirt Edici Ozellikler
Mediastinal kitle, SVC sendromu bulguları. Akciğer kanseri, lenfoma. Nadir (<5%).
Kriterler
Hem özofageal hem gastrik varisler birlikte. GOV1: küçük kurvatur, GOV2: fundus.
Ayirt Edici Ozellikler
GOV2 kanama riski daha yüksek. TIPS veya BRTO göz önüne alınmalı. Sariarin sınıflaması kullanılır.
Ayirt Edici Ozellik
SCC asimetrik solid kitle ve mukozal destrüksiyon gösterir; varisler serpijinöz tübüler yapılar olup mukoza sağlamdır
Ayirt Edici Ozellik
Özofajit diffüz mukozal kalınlaşma gösterir; varisler fokal serpijinöz vasküler yapılardır ve portal HT bulguları eşlik eder
Ayirt Edici Ozellik
Leiomyom solid, homojen kontrastlanan tek kitle; varisler çoklu, serpijinöz vasküler yapılar olup portal fazda kontrastlanır
Ayirt Edici Ozellik
Fibrovasküler polip intraluminal pedünküle kitle; varisler submukozal serpijinöz filling defektler olup Valsalva ile değişir
Aciliyet
emergentYonetim
interventionalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
6-monthAktif varis kanaması hayatı tehdit eden acil durumdur — mortalite %15-20/epizod. Acil endoskopik band ligasyonu veya skleroterapi uygulanır. Primer profilaksi: non-selektif beta-blokerler (propranolol/nadolol) veya profilaktik band ligasyonu. Refrakter kanamada TIPS (transjuguler intrahepatik portosistemik şant) uygulanır. Karaciğer transplantasyonu portal hipertansiyonun definitif tedavisidir. BT varis anatomisini, paraözofageal kollateralleri ve portal sistem patolojisini gösterir — TIPS planlamasında ve kanama risk değerlendirmesinde kritiktir.
Özofageal varisler yaşamı tehdit eden üst GİS kanamasının en sık nedenlerinden biridir. Profilaktik bant ligasyonu veya beta-bloker tedavisi (propranolol/nadolol) kanama riskini azaltır. Akut kanamada endoskopik bant ligasyonu + vazopressin/oktreotid + antibiyotik uygulanır. TIPS refrakter olgularda düşünülür.