Hepatosellüler karsinom (HCC), karaciğerin en sık görülen primer malign tümörüdür. Olguların %80-90'ı siroz zemininde gelişir. Hepatit B, hepatit C ve alkolik siroz başlıca risk faktörleridir. ACR LI-RADS sınıflaması sirotik hastada fokal lezyonların HCC olasılığını standardize eder. Arteriyel hipervaskülaritenin portal venöz/gecikmiş fazda washout ile kombinasyonu HCC için en güçlü tanısal kriterdir. AFP (alfa-fetoprotein) serum belirteci tanıda destekleyicidir ancak duyarlılığı sınırlıdır (%40-60).
Yaş Aralığı
40-80
En Sık Yaş
65
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Çok Sık
HCC kronik karaciğer hasarı → rejenerasyon → displazi → malignite yolağını izler. Sirotik karaciğerde rejeneratif nodüller displastik nodüllere (düşük → yüksek dereceli), ardından erken HCC'ye ve sonunda ileri HCC'ye dönüşür. Hepatokarsinogenez sürecinde lezyonun damar yapısı kritik biçimde değişir: normal hepatik arter + portal ven beslemesi yerini yalnızca anormal arteriyel neovaskülarizasyona bırakır ('unpaired arteries'). Bu neoanjiogenez arteriyel fazda belirgin kontrastlanmayı açıklarken, portal ven beslemesinin kaybı portal venöz/gecikmiş fazda washout'u açıklar. Kapsül oluşumu fibröz doku proliferasyonuna bağlıdır ve gecikmiş fazda kontrastlanır.
Arteriyel fazda yoğun kontrastlanma (APHE) → portal venöz/gecikmiş fazda nonperiferik washout → gecikmiş fazda kontrastlanan kapsül üçlemesi HCC'nin imza bulgusudur. LI-RADS sınıflamasında bu üç major bulgunun bir arada bulunması ≥10mm lezyonu LI-RADS 5 (kesin HCC) kategorisine yerleştirir. Bu triad siroz zemininde non-invaziv tanı için yeterlidir ve biyopsi gerektirmez.
Arteriyel fazda çevre karaciğer parankimine göre belirgin hipervaskülaritenin yansıması olarak yoğun kontrastlanma (APHE). HCC tanısında en kritik LI-RADS major bulgusudur.
Rapor Cumlesi
Karaciğer segment _'de _mm boyutunda lezyon arteriyel fazda belirgin kontrastlanma (APHE) göstermektedir.
Portal venöz fazda lezyonun çevre parankime göre hipodens hale gelmesi (washout). LI-RADS major bulgusudur ve APHE ile birlikte HCC tanısını güçlendirir. 'Nonperipheral washout' HCC'ye özgüdür (periferik washout ICC'yi düşündürür).
Rapor Cumlesi
Lezyon portal venöz fazda nonperiferik washout göstermekte olup HCC ile uyumludur.
Gecikmiş fazda lezyonu çevreleyen ince, düzgün kontrastlanan kapsül ('enhancing capsule'). LI-RADS major bulgusudur. Kapsül arteriyel fazda izlenmez, gecikmiş fazda fibröz dokunun geç kontrastlanması ile ortaya çıkar.
Rapor Cumlesi
Gecikmiş fazda lezyonu çevreleyen ince kontrastlanan kapsül izlenmekte olup LI-RADS major bulgusu olan 'enhancing capsule' ile uyumludur.
T2A görüntülerde hafif-orta derecede hiperintens sinyal. Belirgin hiperintensite (hemanjiom düzeyinde) tipik değildir. İç yapıda mozaik patern (heterojen sinyal — nekroz, kanama, yağ, fibrozis alanları) ileri evre HCC'nin karakteristik bulgusudur.
Rapor Cumlesi
Lezyon T2A sekanslarda hafif-orta derecede hiperintens sinyal ve mozaik patern göstermektedir.
Hepatobilier fazda (gadoksetik asit — Primovist/Eovist, 20 dakika) lezyonda belirgin hipointensite. HCC hücrelerinde OATP1B3 taşıyıcı ekspresyonu kaybedildiğinden gadoksetik asit tutulmaz. LI-RADS yardımcı (ancillary) bulgusudur.
Rapor Cumlesi
Lezyon hepatobilier fazda (gadoksetik asit) belirgin hipointens izlenmekte olup OATP taşıyıcı ekspresyon kaybı ile uyumludur.
Difüzyon ağırlıklı görüntülemede (DWI) hiperintensite ve ADC haritasında hipointensite. Tümörün yüksek hücresel dansitesini yansıtır. LI-RADS yardımcı (ancillary) bulgusudur.
Rapor Cumlesi
Lezyon DWI sekanslarda difüzyon kısıtlaması göstermekte olup yüksek sellülariteyi düşündürmektedir.
Ultrasonografide HCC değişken ekojenitede kitle olarak görülür: küçük HCC (<3 cm) genellikle hipoekoik; büyük HCC heterojen (nekroz, kanama, yağ içeriğine bağlı). Yağ içeren HCC hiperekoik olabilir. Siroz zemininde rejeneratif/displastik nodüllerden ayırt etmek güçtür.
Rapor Cumlesi
Karaciğerde _mm boyutunda heterojen ekojenitede solid kitle izlenmekte olup siroz zemininde HCC açısından ileri değerlendirme önerilmektedir.
Kriterler
≤2 cm, iyi diferansiye, vag nodüler tip. Displastik nodül ile HCC arasında geçiş lezyonu olabilir.
Ayirt Edici Ozellikler
APHE göstermeyebilir (henüz tam neovaskülarizasyon gelişmemiş). Hepatobilier fazda hipointens olması en erken MR bulgusudur. Washout hafif veya yok olabilir — LI-RADS 3-4 kategorisinde kalabilir.
Kriterler
>2 cm, orta-kötü diferansiye, belirgin neovaskülarizasyon, ekspansif büyüme.
Ayirt Edici Ozellikler
Klasik APHE + washout + kapsül triadı belirgindir. Mozaik patern (nekroz, kanama, yağ). Portal ven invazyonu (tümör trombusu) sık — LI-RADS M veya LR-TIV kategorisi. Dev HCC (>10 cm) olabilir.
Kriterler
Belirgin sınır oluşturmayan, difüz infiltratif büyüme paterni. Genellikle portal ven trombozu ile birlikte.
Ayirt Edici Ozellikler
Kitle net seçilemez — difüz heterojen kontrastlanma. Portal ven tümör trombusu arteriyel kontrastlanma gösterir (bland trombüsten ayırt edici). AFP genellikle çok yüksek. Prognoz kötü.
Kriterler
Çok sayıda küçük nodülün karaciğer boyunca dağıldığı patern. Sirotik karaciğerde rejeneratif nodüllerden ayırt etmek çok güçtür.
Ayirt Edici Ozellikler
Milier veya multinodüler patern. Arteriyel fazda çok sayıda küçük kontrastlanan nodül. AFP çok yüksek olabilir. Transplantasyon kontrendike.
Ayirt Edici Ozellik
İntrahepatik kolanjioselüler karsinom periferik kontrastlanma + progresif sentripetal dolum gösterir (fibröz stroma), HCC'deki APHE + washout'tan farklıdır. ICC'de kapsüler retraksiyon sıktır (HCC'de kapsül balonlaşması). İCC safra kanal dilatasyonu ile birliktelik gösterebilir. Siroz zemininde çok nadir gelişir.
Ayirt Edici Ozellik
Yüksek dereceli displastik nodül APHE gösterebilir ancak washout tipik olarak yoktur. Hepatobilier fazda hipointens olabilir (OATP kaybı başlamış). T1 hiperintens (bakır birikimi) olabilir. Boyut genellikle <2 cm. HCC'ye dönüşüm riski yüksektir — yakın takip gerektirir.
Ayirt Edici Ozellik
Hemanjiom T2A'da belirgin hiperintensite ('light bulb sign') gösterir — HCC hafif-orta hiperintenstir. Hemanjiom periferik nodüler kontrastlanma + sentripetal dolum gösterir — HCC'deki difüz APHE'den farklıdır. Hemanjiomda washout olmaz, gecikmiş fazda dolma devam eder.
Ayirt Edici Ozellik
FNH arteriyel fazda yoğun homojen kontrastlanma gösterir ancak washout göstermez — portal venöz/gecikmiş fazda izointens kalır. Hepatobilier fazda izointens/hiperintens olması (fonksiyonel hepatositler OATP eksprese eder) HCC'den ayırt edicidir. FNH genellikle genç kadınlarda, non-sirotik karaciğerde görülür.
Ayirt Edici Ozellik
Hepatik adenom arteriyel kontrastlanma gösterir ancak siroz ile ilişkili değildir. Genç kadınlarda OKS kullanımıyla birlikte görülür. Hepatobilier fazda hipointenstir (FNH'dan farklı). İntraselüler yağ ve kanama HCC'ye benzer olabilir ancak washout paterni farklıdır.
Aciliyet
urgentYonetim
surgicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
3-monthHCC tanısı LI-RADS 5 kriterlerini karşılayan sirotik hastada non-invaziv olarak konulabilir — biyopsi gerekmez. Tedavi seçenekleri evreye göre belirlenir: erken evre (BCLC 0-A) → cerrahi rezeksiyon veya karaciğer transplantasyonu (Milan kriterleri: tek ≤5 cm veya 3'e kadar ≤3 cm); orta evre (BCLC B) → transarteriyel kemoembolizasyon (TACE); ileri evre (BCLC C) → sistemik tedavi (sorafenib, lenvatinib, atezolizumab+bevacizumab); terminal evre (BCLC D) → palyatif bakım. AFP takipte progresyon ve tedavi yanıtı izleminde kullanılır. Multidisipliner tümör konseyi kararı önerilir.
Erken tanı, Barcelona (BCLC) evreleme sistemine göre küratif tedavi şansı (rezeksiyon, transplantasyon, ablasyon) sağlar. Sirotik hastalarda 6 aylık US/AFP ile tarama önerilir. LI-RADS 5 kategorisi biyopsi gerektirmeden tanı koydurur.