Histiositik sarkom (HS), matür histiosit/makrofaj fenotipinde hücrelerin malign proliferasyonu ile karakterize son derece nadir (<1% hematolojik malignitelerin) ve agresif bir neoplazmadır. Lenf nodları, cilt, GİS, dalak ve yumuşak dokular en sık tutulum alanlarıdır. Herhangi bir yaşta görülebilir ancak erişkinlerde (medyan yaş 50-60) daha sıktır ve hafif erkek baskınlığı vardır. Folliküler lenfoma, düşük dereceli B-hücreli lenfoma veya akut lenfoblastik lösemi zemininde transdifferansiyasyon yoluyla gelişebilir. Klinik olarak hızlı büyüyen kitle, B semptomları (ateş, gece terlemesi, kilo kaybı) ve sitopeniler ile prezente olur. Histolojik olarak CD68+, CD163+, lizozim+, S100± büyük pleomorfik hücreler ile karakterizedir. Prognoz genellikle kötüdür — medyan sağkalım 6-24 ay. Görüntülemede agresif, büyük, heterojen kontrastlanan, nekrotik kitle ve/veya lenfadenopati izlenir.
Yaş Aralığı
30-80
En Sık Yaş
55
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Nadir
Histiositik sarkom, matür doku histiositlerinin/makrofajların malign transformasyonu ile gelişir. Patogenezde iki ana yolak tanımlanmıştır: (1) De novo gelişim — histiosit prekürsörlerinin onkojenik mutasyonlar (BRAF V600E, RAS, MAPK yolağı mutasyonları) ile malign transformasyonu ve (2) Transdifferansiyasyon — önceden var olan lenfoid neoplazmdan (folliküler lenfoma, DLBCL, ALL) histiositik hatta dönüşüm. Transdifferansiyasyon vakalarında, orijinal lenfoid neoplazm ile paylaşılan klonal immunoglobulin gen rearrangement'ları gösterilmiştir — bu, ortak bir prekürsör hücreden köken alındığını kanıtlar. Malign histiositler normal histiosit fonksiyonlarını (fagositoz, sitokin üretimi) artmış düzeyde sergiler — hemofagositoz ve sitokin fırtınası (IL-6, TNF-α, IFN-γ) sitopenilere ve sistemik semptomlara yol açar. Görüntülemede agresif, büyük, heterojen kitle — hızlı tümöral büyüme ve nekrozu yansıtır. BT'de heterojen kontrastlanma, canlı tümöral doku ve nekroz alanlarının birlikteliğinden kaynaklanır. DWI'da belirgin difüzyon kısıtlaması, malign histiositlerin yoğun proliferasyonunu yansıtır — bu büyük pleomorfik hücreler, lenfoid hücrelerden daha büyük olmasına rağmen yoğun paketlenme gösterir. PET-BT'de çok yoğun FDG tutulumu, malign histiositlerin hem fagositik aktivite hem proliferasyon için yoğun glukoz tüketimini yansıtır.
Hızlı büyüyen, nekrotik, çok yoğun FDG tutulumu gösteren (SUVmax >15-20) büyük kitle veya LAP ile birlikte sitopeniler ve hemofagositik sendrom bulguları histiositik sarkom için oldukça karakteristiktir.
Kontrastlı BT'de büyük (genellikle >5 cm), heterojen kontrastlanan kitle izlenir — santral nekroz alanları sıktır. Lenf nodu tutulumunda büyük, nekrotik, düzensiz sınırlı konglomere LAP görülebilir. Çevre yapılara invazyon (vasküler, kemik) eşlik edebilir. Hepatosplenomegali hemofagositik sendrom eşlik ediyorsa izlenebilir.
Rapor Cumlesi
BT'de ___mm boyutunda büyük, heterojen kontrastlanan, santral nekroz içeren agresif kitle/LAP izlenmektedir; yüksek dereceli malignite ile uyumlu bulgular.
B-mod US'de büyük, heterojen, baskın hipoekoik kitle izlenir — nekrotik alanlar anekoik görünebilir. Hilum kayıptır. Düzensiz sınırlar agresif büyümeyi yansıtır.
Rapor Cumlesi
US'de büyük, heterojen, hipoekoik kitle izlenmekte olup nekrotik alanlar eşlik etmektedir.
Doppler'da kitlede kaotik periferik vaskülarite izlenir — düzensiz neovasküler damarlar. Nekrotik alanlar avaskülerdir.
Rapor Cumlesi
Doppler'da kitlede kaotik periferik vaskülarite izlenmekte olup santral avasküler nekrotik alanlar eşlik etmektedir.
DWI'da canlı tümöral alanlar belirgin difüzyon kısıtlaması gösterir — ADC değerleri genellikle 0.5-0.9 × 10⁻³ mm²/s aralığında. Nekrotik alanlar daha yüksek ADC. Heterojen ADC haritası agresif malignitenin karışık yapısını yansıtır.
Rapor Cumlesi
DWI'da kitlede belirgin difüzyon kısıtlaması (ADC: ___×10⁻³ mm²/s) izlenmekte olup agresif malignite ile uyumludur.
FDG PET-BT'de çok yoğun FDG tutulumu izlenir (SUVmax genellikle 15-30+). Nekrotik alanlar düşük tutulum gösterir. PET-BT evreleme ve tedavi yanıtında kritik. Multiorgan tutulum (dalak, karaciğer, cilt, kemik) saptanabilir.
Rapor Cumlesi
FDG PET-BT'de kitlede çok yoğun FDG tutulumu (SUVmax: ___) izlenmektedir; agresif histiositik neoplazm ile uyumludur.
T2'de büyük kitle heterojen sinyal gösterir — canlı tümöral alan hiperintens, nekroz ve hemoraji alanları değişken sinyal. Kontrastlı T1'de heterojen kontrastlanma. Çevre yapılara invazyon değerlendirilir.
Rapor Cumlesi
MR T2'de büyük kitle heterojen sinyal göstermekte olup canlı tümöral, nekrotik ve hemorajik alanların birlikteliğini yansıtmaktadır.
Kriterler
Önceden lenfoid neoplazm öyküsü yok. BRAF V600E veya MAPK yolağı mutasyonları (%50+) taşır.
Ayirt Edici Ozellikler
BRAF V600E pozitif vakalarda vemurafenib/dabrafenib tedavisi düşünülebilir — hedefli tedavi seçeneği.
Kriterler
Önceden folliküler lenfoma, DLBCL veya ALL öyküsü. Orijinal lenfoid neoplazm ile paylaşılan klonal rearrangement.
Ayirt Edici Ozellikler
Lenfoid neoplazm tedavisi sırasında veya sonrasında ortaya çıkar. İki neoplazm bir arada bulunabilir (composite). Daha kötü prognoz.
Kriterler
HS ile birlikte hemofagositik lenfohistiositoz (HLH) bulguları — ateş, hepatosplenomegali, pansitopeni, hipertrigliseridemi, hipofibrinojenemi, yüksek ferritin.
Ayirt Edici Ozellikler
En kötü prognoz. BT'de hepatosplenomegali baskın. Kemik iliğinde hemofagositoz. Acil tedavi gerektirir.
Ayirt Edici Ozellik
DLBCL benzer agresif görünüm gösterebilir ancak CD20+/CD68-'dir; HS CD68+/CD163+/CD20-'dir. HS'de hemofagositik sendrom daha sık eşlik eder. Kesin ayrım immunohistokimya ile yapılır.
Ayirt Edici Ozellik
Metastatik adenokarsinomda genellikle bilinen primer tümör öyküsü vardır; HS'de primer histiositik neoplazmdır. Adenokarsinomda CK+/CD68- iken HS'de CK-/CD68+. HS'de hemofagositik sendrom eşlik edebilir.
Ayirt Edici Ozellik
Rosai-Dorfman'da S100+/CD68+ histiositler emperipolesis gösterir ve hastalık benigndir; HS'de malign histiositler emperipolesis göstermez ve hastalık agresiftir. RD'de homojen kontrastlanma ve nekroz yoktur; HS'de heterojen kontrastlanma ve nekroz baskındır.
Ayirt Edici Ozellik
HL'de mediastinal tutulum baskın ve Reed-Sternberg hücreleri CD30+/CD15+/CD68-; HS'de CD68+/CD163+/CD30- ve mediastinal baskınlık beklenmez. HS daha agresif seyir gösterir.
Aciliyet
emergentYonetim
medicalBiyopsi
GerekliTakip
3-monthHistiositik sarkom acil tedavi gerektiren nadir ve agresif bir neoplazmadır. Tanı biyopsi ile konur — CD68+, CD163+, lizozim+ immunofenotip tanısaldır. BRAF V600E mutasyonu test edilmelidir (hedefli tedavi seçeneği). Standart kemoterapi rejimi yoktur — CHOP, ICE veya etoposid bazlı rejimler kullanılır. BRAF V600E+ vakalarda vemurafenib/dabrafenib etkili olabilir. Hemofagositik sendrom eşlik ediyorsa HLH protokolü (etoposid+deksametazon) eklenir. Prognoz kötüdür — lokalize hastalıkta medyan sağkalım 12-24 ay, yaygın hastalıkta 6-12 ay. PET-BT tedavi yanıtı izleminde kritiktir.
Histiositik sarkom son derece agresif bir neoplazmdır ve prognoz kötüdür (medyan sağkalım 6-12 ay). Standart tedavi protokolü yoktur — CHOP benzeri rejimler, ICE veya DHAP gibi kurtarma rejimleri denenmiştir. Lokalize hastalıkta cerrahi ± radyoterapi yararlı olabilir. Allojenik kök hücre transplantasyonu dirençli olgularda düşünülebilir. Hemofagositik sendrom gelişimi acil müdahale gerektirir.