Tüberküloz (TB) lenfadeniti, Mycobacterium tuberculosis'in lenf nodu tutulumudur ve ekstrapulmoner TB'nin en sık formudur. Servikal lenfadenopati (%60-90) en yaygın prezentasyondur — özellikle arka üçgen ve juguler zincir tutulur. TB lenfadenitinin en karakteristik görüntüleme bulgusu periferal rim kontrastlanma (santral kazeöz nekroz) ve nodal matting'dir. Kazeöz nekroz, granülomatöz inflamasyonun merkezi nekroz fazını temsil eder ve sarkoidozdaki non-kazeifiye granülomlardan temel ayrım noktasıdır. Endemik bölgelerde, HIV pozitif bireylerde ve immünsüprese hastalarda sıklık artmıştır. Tedavi uzun süreli çoklu antibiyotik rejimidir (6-9 ay).
Yaş Aralığı
15-50
En Sık Yaş
30
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Nadir Değil
M. tuberculosis lenfatik yayılım veya hematojen yolla lenf nodlarına ulaşır. Granülom formasyonu — epiteloid histiositler, Langhans dev hücreleri ve lenfositlerden oluşan organize yapılar gelişir. Granülomların merkezi kazeöz nekroza (peynirimsi nekroz) uğrar — bu lipid-zengin nekrotik materyal BT'de düşük dansiteli merkezi alan olarak izlenir ve kontrast tutmaz. Periferal granülomatöz doku vasküler arz alır ve kontrast tutar — rim kontrastlanma oluşur. Matting, kazeöz nekrozun lenf nodu kapsülünü aşarak komşu nodları ve çevre yumuşak dokuyu tutmasından kaynaklanır — perinodal inflamatuar reaksiyon nodları birbirine bağlar. Kronik TB'de kalsifikasyon gelişir — kazeöz materyal içinde distrofik kalsiyum birikimi oluşur. Paradoks reaksiyonu (tedavi başlandıktan sonra geçici LAP artışı) immün rekonstitüsyon inflamatuar sendromunu (IRIS) temsil eder.
Periferal rim kontrastlanma (santral kazeöz nekroz), nodal matting (nodların birbirine yapışması) ve perinodal inflamatuar değişiklikler TB lenfadenitinin üç kardinal bulgusu olup birlikte varlıkları tanıyı güçlü şekilde destekler.
Kontrastlı BT'de periferal rim kontrastlanma ve santral düşük dansiteli alan (kazeöz nekroz). Nodlar birbirine yapışmış (matting) ve perinodal inflamatuar değişiklikler (yağ planı silinmesi, yumuşak doku kalınlaşması) belirgindir. Multipl nodlar gruplar halinde tutulmuştur. Kalsifikasyon kronik formda izlenebilir. Perinodal apse/flegmon gelişebilir.
Rapor Cumlesi
Servikal bölgede periferal rim kontrastlanma ve santral nekroz gösteren, birbirine yapışık (matting) multipl lenf nodları izlenmekte olup tüberküloz lenfadeniti ile uyumludur.
Ultrasonografide birbirine yapışmış (matted), hipoekoik lenf nodları. İntranodal nekroz — anekoik veya hipoekoik merkezi alan. Perinodal inflamatuar değişiklikler — çevre yumuşak dokuda ödem ve kalınlaşma. Sinüs trakt oluşumu (fistülizasyon) kronik vakalarda izlenebilir. Kalsifik odaklar akustik gölgeleme gösterir.
Rapor Cumlesi
Birbirine yapışık, intranodal nekroz içeren, perinodal inflamatuar değişiklikleri belirgin multipl lenf nodları izlenmektedir — TB lenfadeniti ile uyumludur.
Doppler'de periferik vaskülarite ve avasküler nekrotik merkez. Perinodal inflamatuar doku vaskülarite artışı gösterir. Matting alanlarında düzensiz vasküler dağılım. Fistülize alanlarda vaskülarite azalmıştır.
Rapor Cumlesi
Lenf nodlarında avasküler nekrotik merkez ve periferik vaskülarite artışı ile perinodal inflamatuar vaskülarite izlenmektedir.
DWI'da periferik difüzyon kısıtlaması (viable granülomatöz doku) ve merkezi yüksek ADC (kazeöz nekroz). ADC değerleri periferide 0.8-1.2, merkezde >1.5 × 10⁻³ mm²/s. Matting alanlarında heterojen difüzyon paterni. Postkontrast T1'de rim kontrastlanma. T2'de nekrotik merkez yüksek sinyal.
Rapor Cumlesi
Lenf nodunda periferik difüzyon kısıtlaması ve merkezi yüksek ADC izlenmekte olup kazeöz nekrozlu granülomatöz lenfadenopati ile uyumludur.
PET-BT'de orta derece FDG tutulumu (SUVmax genellikle 3-8). Rim şeklinde tutulum paterni izlenebilir — periferik tutulum ve merkezi fotopenik alan. Aktif TB'de tutulum belirgindir, tedavi ile azalır. Tedavi yanıtı takibinde PET-BT kullanılabilir.
Rapor Cumlesi
Servikal lenf nodlarında rim şeklinde FDG tutulumu izlenmekte olup aktif granülomatöz lenfadenopati ile uyumludur — TB lenfadeniti ön planda düşünülmelidir.
Kontrastsız BT'de kronik/tedavi edilmiş TB'de kalsifiye lenf nodları. Kalsifikasyon kaba veya yumurta kabuğu (periferik) tipinde olabilir. Tam kalsifiye nodlar tüm nod boyunca yüksek dansite gösterir. Parsiyel kalsifikasyon nekroz alanları ile birlikte izlenebilir.
Rapor Cumlesi
Servikal/mediastinal bölgede kalsifiye lenf nodları izlenmekte olup kronik granülomatöz lenfadenopati (tedavi edilmiş TB) ile uyumludur.
Kriterler
Belirgin rim kontrastlanma, santral nekroz, matting. Aktif enfeksiyon dönemini temsil eder.
Ayirt Edici Ozellikler
En karakteristik görüntüleme bulguları bu evrededir. Klinik semptomlar belirgin (ateş, gece terlemesi, kilo kaybı). Tedavi başlanmalıdır.
Kriterler
Kazeöz nekrozun sıvılaşması, apse formasyonu. Fluktuasyon klinik olarak palpe edilebilir. Fistülizasyon gelişebilir.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de belirgin düşük dansiteli koleksiyon, ince duvar kontrastlanması. US'de kısmen organize sıvı koleksiyonu. Drenaj gerekebilir.
Kriterler
Kazeöz materyal içinde distrofik kalsifikasyon. Genellikle tedavi edilmiş veya inaktif TB'yi temsil eder.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de kalsifiye nodlar. Kontrastlanma minimal veya yok — aktif inflamasyon yoktur. Takip gerektirmez ancak reaktivasyon izlenmelidir.
Ayirt Edici Ozellik
SCC metastazında santral nekroz benzer izlenir ancak matting yoktur, ENE ve primer tümör varlığı, perinodal inflamatuar değişiklikler daha az belirgindir — TB'de matting, perinodal kalınlaşma ve klinik TB bulguları ayırıcıdır.
Ayirt Edici Ozellik
Sarkoidozda homojen kontrastlanma, nekroz yokluğu, bilateral simetrik hiler LAP — TB'de rim kontrastlanma, santral nekroz, matting ve asimetrik tutulum ayırıcıdır.
Ayirt Edici Ozellik
NHL'de konglomere LAP ancak matting yerine nodlar birleşir, sandwich sign, ekstranodal kitleler — TB'de matting ve perinodal inflamasyon ön plandadır, nodlar arası sınırlar silik ancak sandwich sign yoktur.
Ayirt Edici Ozellik
Kedi tırmığı hastalığında nekroz benzer ancak genellikle tek bölge, kedi teması öyküsü, daha akut prezentasyon ve matting daha az belirgin — TB'de multipl bölge tutulumu, matting ve kronik seyir ayırıcıdır.
Aciliyet
urgentYonetim
medicalBiyopsi
GerekliTakip
specialist-referralTB lenfadeniti şüphesinde İİAB veya eksizyonel biyopsi ile mikrobiyolojik tanı (ARB boyama, kültür, PCR) zorunludur. Tedavi 6-9 ay çoklu antibiyotik rejimi (2RHZE + 4RH). Paradoks reaksiyonu (tedavi başladıktan sonra geçici LAP artışı) IRIS olabilir ve tedavi değişikliği gerektirmez. Tedavi yanıtı klinik ve radyolojik olarak değerlendirilir — nodlar aylar içinde küçülür ancak rezidüel kalsifikasyon kalabilir. HIV pozitif hastalarda atipik prezentasyonlar sıktır ve ayırıcı tanı daha geniştir.
TB lenfadeniti ekstra-pulmoner TB'nin en sık formudur (%40). Tanı İİAB (ince iğne aspirasyon biyopsisi) + ARB boyama + kültür + PCR ile konur. Tedavi 6-9 aylık anti-TB rejimi (HRZE). Paradoks reaksiyon (tedavi başlangıcında geçici büyüme) sıktır ve malignite ile karıştırılmamalıdır. HIV-pozitif hastalarda atipik görünüm ve daha yaygın tutulum beklenir.