Mezenterik kist, mezenter yaprakları arasında yerleşen nadir bir intraabdominal kistik lezyondur ve tüm abdominal kitlelerin yaklaşık 1/100.000-250.000'inde görülür. Histolojik olarak lenfanjiom, mezoteliyal kist, enterik duplikasyon kisti, enterojen kist ve dermoid kist gibi farklı alt tipleri kapsayan heterojen bir hastalık grubunu temsil eder. En sık ince barsak mezenteri (ileal mezenter) etkilenir; ancak kolon mezenteri, omentum ve retroperitoneal alanda da görülebilir. Klinik prezentasyon asemptomatik insidental saptamadan akut karın ağrısına (torsiyon, rüptür, enfeksiyon) kadar değişir. Çocuklarda abdominal distansiyon ve palpabl kitle şeklinde, erişkinlerde ise belirsiz karın ağrısı veya intestinal obstrüksiyon ile prezente olabilir. Görüntülemede ince cidarlı, uniloküler veya multiloküler kistik kitle olarak izlenir; iç yapısı seröz, şilöz veya hemorajik olabilir. Komplike olmayan kistlerde duvar kontrastlanması minimal veya yoktur; duvar kalınlaşması ve kontrastlanma enfeksiyon veya malignite şüphesini artırır. Tedavide cerrahi eksizyon (laparoskopik veya açık) altın standarttır; inkomplet rezeksiyon sonrası rekürrens %10'a kadar bildirilmiştir.
Yaş Aralığı
20-60
En Sık Yaş
40
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Nadir
Mezenterik kistlerin patogenezi alt tipe göre değişir. Lenfanjiomatöz kistler (en sık tip, %60-70), embriyolojik gelişim sırasında lenfatik dokunun venöz sisteme bağlanamaması sonucu oluşur; bu aberan lenfatik kanallar dilate olur ve kistik boşluklar oluşturur. Lenfatik endotel ile döşeli bu kistlerin içeriği tipik olarak berrak seröz veya şilöz (trigliseridden zengin süt beyazı) sıvıdır. Şilöz içerik, thoracic ductus veya cisterna chyli ile bağlantılı lenfatik drenaj bozukluğunu yansıtır. Mezoteliyal kistler peritoneal mezotelyumdan köken alır ve iç yüzeyleri mezotelyal hücrelerle döşelidir; peritoneal inklüzyon kistlerinden farklı olarak tam bir epitelyal kapsüle sahiptirler. Enterojen kistler embriyolojik barsak duplikasyonundan kaynaklanır ve barsak mukozası ile döşelidir; mide mukozası içeren alt tiplerde peptik ülserasyon ve kanama riski vardır. Görüntüleme korelasyonu açısından: seröz içerikli kistler BT'de su dansitesinde (0-20 HU), şilöz kistler negatif dansite (-10 ile -20 HU arası yağ benzeri), hemorajik kistler ise yüksek dansite (30-70 HU) gösterir. MR'da T1 sinyali kist içeriğine göre değişir: seröz kistler T1 hipointens, hemorajik kistler T1 hiperintens, protein içeriği yüksek kistler ise T1'de intermediate sinyal gösterir. T2'de tüm alt tipler hiperintenstir ancak proteinöz veya hemorajik içerik T2 sinyalini düşürebilir.
Mezenterik claw sign, kistik kitlenin mezenter yaprakları arasından köken aldığını gösteren patognomonik morfolojik bulgudur. Mezenter yaprakları kist çevresinde açılarak pençe benzeri görünüm oluşturur; mezenterik vasküler yapılar kist duvarı boyunca gerilmiş olarak izlenir. Bu bulgu kitlenin mezenter kaynaklı olduğunu doğrular ve retroperitoneal veya barsak kaynaklı kitlelerden ayırır. Portal venöz fazda mezenterik damarların kontrast ile belirginleşmesi bu işareti en iyi gösterir.
Kontrastsız BT'de mezenter yaprakları arasında ince cidarlı (<3 mm), düzgün sınırlı kistik kitle izlenir. İç dansite kist içeriğine göre değişir: seröz kistlerde su dansitesinde (0-20 HU), şilöz kistlerde negatif dansite (-10 ile -20 HU arası), hemorajik kistlerde yüksek dansite (30-70 HU). Multiloküler varyantta ince septalar görülür ve septa kalınlığı genellikle <2 mm'dir. Kist duvarında kalsifikasyon nadir olmakla birlikte kronik enflamasyon sonrası ince periferik kalsifikasyonlar görülebilir. Kitle barsak anslarını lateral ve anterior-posteriora iterek yerleşir; mezenterik damarlar kist çevresinde gerilir ve yer değiştirir (claw sign).
Rapor Cumlesi
Mezenter yaprakları arasında barsak anslarını deplase eden, ince cidarlı, düzgün sınırlı kistik kitle izlenmekte olup mezenterik kist ile uyumludur; iç dansite değeri alt tipe yönlendirir.
Portal venöz fazda kist içeriği kontrastlanma göstermez ve su/yağ dansitesinde kalır. İnce kist duvarı minimal veya hiç kontrastlanma göstermez — bu benign kistik natürün en önemli göstergesidir. Multiloküler tipte ince septalar ılımlı kontrastlanma gösterebilir. Mezenterik arterler ve venler kist çevresinde gerilmiş ve deplase olmuş olarak izlenir; vasküler invazyon yoktur. Komplike kistlerde (enfeksiyon) duvar kalınlaşması (>3 mm), düzensiz kontrastlanma ve çevre yağ dokusu kirlenme bulguları izlenebilir.
Rapor Cumlesi
Portal venöz fazda kist içeriğinde kontrastlanma izlenmemekte olup avasküler kistik natür doğrulanmaktadır.
T2 ağırlıklı görüntülerde mezenter içinde belirgin hiperintens, homojen sinyal gösteren kistik kitle izlenir. Seröz içerikli kistlerde sinyal yoğunluğu serbest su ile eşdeğerdir ve homojen parlak görünüm karakteristiktir. Şilöz kistlerde trigliserid içeriğine bağlı olarak hafif daha düşük T2 sinyali görülebilir ancak genel olarak belirgin hiperintenstir. Hemorajik kistlerde hemoraji evresine bağlı değişken sinyal izlenir: akut T2 hipointens (deoksihemoglobin), subakut T2 hiperintens (methemoglobin), kronik T2 hipointens periferal rim (hemosiderin). Multiloküler varyantta T2 hipointens ince septalar görülebilir.
Rapor Cumlesi
Mezenter içinde T2'de belirgin hiperintens kistik kitle izlenmekte olup sinyal özellikleri kistik içerik ile uyumludur.
T1 ağırlıklı görüntülerde mezenterik kist sinyali içeriğe göre değişkenlik gösterir. Seröz kistler T1'de hipointenstir (su sinyali). Şilöz kistler yağ içeriğine bağlı olarak hafif hiperintens veya intermediate sinyal gösterebilir; yağ baskılamalı sekanslarda sinyal kaybı şilöz içeriği doğrular. Hemorajik kistlerde subakut hemoraji (methemoglobin) nedeniyle belirgin T1 hiperintensite görülür. Proteinöz içerikli kistlerde hafif T1 hiperintensite izlenebilir. Kist duvarı T1'de genellikle hipointenstir.
Rapor Cumlesi
Mezenterik kistik kitle T1'de değişken sinyal göstermekte olup içerik karakterizasyonunu desteklemektedir.
B-mod ultrasonografide mezenter içinde anekoik veya hipoekoik, ince cidarlı, düzgün sınırlı kistik kitle izlenir. Komplike olmayan seröz kistler anekoik olup posterior akustik güçlenme gösterir. Şilöz kistlerde ince internal ekolar (yağ damlacıkları) görülebilir. Hemorajik kistlerde heterojen ekojenik internal ekolar ve sıvı-debris seviyesi saptanır. Multiloküler varyantta ince ekojenik septalar görülür. Kitle barsak anslarını iterek yerleşir; Doppler'da kist içi vaskülarite yoktur.
Rapor Cumlesi
Ultrasonografide mezenter içinde anekoik, ince cidarlı, posterior akustik güçlenme gösteren kistik kitle izlenmekte olup mezenterik kist ile uyumludur.
Difüzyon ağırlıklı görüntülemede komplike olmayan mezenterik kist difüzyon kısıtlaması göstermez. Yüksek b-değerlerinde kist içi sinyal düşüktür ve ADC haritasında yüksek ADC değerleri (>2.0 × 10⁻³ mm²/s) saptanır. Enfekte kistlerde pürülan içerik nedeniyle difüzyon kısıtlaması görülür — yüksek b-değerlerinde hiperintensite ve düşük ADC (<1.0 × 10⁻³ mm²/s) enfeksiyon komplikasyonunun en erken MR bulgusudur.
Rapor Cumlesi
Mezenterik kistik kitle DWI'da difüzyon kısıtlaması göstermemekte olup komplike olmayan kistik içerik ile uyumludur.
Kriterler
En sık alt tip (%60-70). Lenfatik endotel ile döşeli, multiloküler, şilöz veya seröz sıvı içerikli kistik kitle. Embriyolojik lenfatik gelişim defekti sonucu oluşur. Genellikle çocukluk çağında saptanır.
Ayirt Edici Ozellikler
Multiloküler yapı ile diğer alt tiplerden ayrılır. BT'de negatif dansite (-10 ile -20 HU) şilöz içerik için spesifiktir. Yağ baskılamalı MR'da şilöz içerik sinyal kaybı gösterir. Komplet rezeksiyon yapılamazsa rekürrens riski yüksektir; skleroterapi (OK-432) alternatiftir.
Kriterler
Mezotelyal hücrelerle döşeli, genellikle uniloküler, seröz içerikli kist. Peritoneal inklüzyon kistinden farklı olarak tam epitelyal kapsüle sahiptir. Erişkinlerde daha sık. BT'de su dansitesinde ince cidarlı uniloküler kist.
Ayirt Edici Ozellikler
Uniloküler yapı ve tam kapsül lenfanjiomdan ayırır. Peritoneal inklüzyon kistinden tam kapsül varlığı ile ayrılır. İnce cidarlı uniloküler yapı basit over kisti ile karıştırılabilir; mezenterik lokalizasyon ayırır. Cerrahi eksizyon küratiftir ve rekürrens riski düşüktür.
Kriterler
Barsak mukozası ile döşeli, embriyolojik barsak duplikasyonundan kaynaklanan kist. İleum düzeyinde en sık. Kist duvarı düz kas tabakası içerir (gut signature — çift katmanlı duvar). Mide mukozası varsa teknesyum-99m perteknetat sintigrafisi pozitif.
Ayirt Edici Ozellikler
Barsak duvarına bitişik yerleşim ve 'double wall sign' (iç hiperekoik mukoza + dış hipoekoik muskularis) tanısal ipucudur. Mide mukozası içeren varyantta peptik ülserasyon riski nedeniyle cerrahi endikasyon güçlüdür. Komşu barsak ile ortak vasküler beslenme cerrahi planlamada kritiktir.
Kriterler
Herhangi bir alt tipin hemorajik komplikasyonu. Yüksek dansite (30-70 HU) BT'de, T1 hiperintensite MR'da. Akut karın ağrısı ile prezente olabilir.
Ayirt Edici Ozellikler
Yüksek BT dansitesi basit kistlerden ayırır. T1 hiperintensite hemoraji için spesifiktir. Gradient-echo sekanslarda hemosiderin rim kronik hemorajide görülebilir. Cerrahi tedavi endikedir.
Ayirt Edici Ozellik
Peritoneal inklüzyon kisti genellikle pelvik bölgede yerleşir ve over çevresini sarar; duvarı peritoneal yapışıklıklardan oluşur, gerçek bir epitelyal kapsül yoktur. Mezenterik kist tam kapsüle sahiptir ve over ile ilişkisizdir. İnklüzyon kistinin şekli komşu organ konturlarına uyar (mold sign); mezenterik kist daha yuvarlak/oval şekillidir. İnklüzyon kisti kadınlarda pelvik cerrahi öyküsü ile ilişkilidir.
Ayirt Edici Ozellik
Psödomikzoma peritonei yaygın müsinöz asit ve peritoneal implantlar ile karakterizedir; scalloping paterni ile karaciğer ve dalak konturlarını indent eder. Mezenterik kist lokalize, ince cidarlı ve peritoneal implant göstermez. Psödomikzomada müsinöz materyal yüksek dansite ve kalsifikasyonlar içerebilir. Apendiks mukoseli ile ilişkilidir.
Ayirt Edici Ozellik
Omental lenfanjiom omentum majus içinde yerleşir ve barsak anslarının önünde yer alır; mezenterik lenfanjiom barsak ansları arasında yerleşir. MR'da her ikisi de multiloküler T2 hiperintens kistik kitle olarak izlenir; anatomik lokalizasyon ayırıcı tanıda belirleyicidir.
Ayirt Edici Ozellik
Pankreatik psödokist pankreatit öyküsü ile ilişkilidir ve peripankreatik bölgede yerleşir; pankreas ile anatomik ilişki ve pankreatit bulguları mevcuttur. Mezenterik kist pankreatit öyküsü olmadan ortaya çıkar. Psödokist duvarı granülasyon dokusu ile kontrastlanma gösterir; mezenterik kist duvarı çok ince olup kontrastlanma göstermez.
Aciliyet
routineYonetim
surgicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
6-monthMezenterik kist genellikle benign bir lezyondur ve malign transformasyon çok nadirdir. Asemptomatik küçük kistlerde (<5 cm) konservatif takip yapılabilir; 6 aylık aralıklarla US veya BT ile boyut kontrolü önerilir. Semptomatik kistler veya >5 cm kistler için cerrahi eksizyon (laparoskopik tercih) endikedir; barsak duvarına yapışıklık varsa segmenter barsak rezeksiyonu gerekebilir. Komplikasyonlar (torsiyon, rüptür, enfeksiyon) acil cerrahi endikasyonu oluşturur. İnkomplet rezeksiyon sonrası rekürrens %10'a kadar bildirilmiştir. Patolojik inceleme kist alt tipini belirler ve nadir malign transformasyonu ekarte eder.
Mezenterik kistler genellikle asemptomatiktir. Semptomatik veya büyük kistlerde cerrahi eksizyon küratiftir. Malignite riski yok denecek kadar düşüktür. Komplikasyonlar arasında torsiyon, enfeksiyon ve bağırsak obstrüksiyonu sayılabilir.