Mezenterik hematom, mezenter yaprakları arasında kan birikimidir ve travma, antikoagülan tedavi, vaskülit, pankreatit, cerrahi komplikasyonlar veya spontan kanama sonucu oluşur. Retroperitoneal hematomdan farklı olarak intraperitoneal kompartmanda yer alır. BT'de akut dönemde yüksek dansiteli (50-70 HU) koleksiyon, subakut dönemde heterojen dansite ve kronik dönemde düşük dansite ile kapsülasyon izlenir. Sentinel clot sign kanama kaynağını işaret eder. Barsak anslarını deplase eder ve mezenterik vasküler yapıları sararak claw sign oluşturur. Tedavi hemodinamik stabiliteye göre konservatif veya cerrahi/embolizasyon olabilir. Büyük hematomlarda barsak iskemisi riski mevcuttur — mezenterik damar kompresyonu barsak perfüzyonunu azaltabilir ve acil müdahale gerektirebilir. Antikoagülan ilişkili vakalar en sık klinik senaryodur; travmatik vakalar ise acil travma BT protokolünde saptanır.
Yaş Aralığı
30-80
En Sık Yaş
55
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Nadir Değil
Mezenterik hematom, mezenter yaprakları arasındaki vasküler yapılardan (mezenterik arter/ven dalları, vasa recta) veya komşu organlardan (pankreas, ince barsak) kaynaklanan kanama sonucu oluşur. Travmatik mekanizmada künt karın travması mezenterik vasküler yapıları lacere eder; deselerasyon yaralanmasında mezenterin sabit noktalarında (Treitz ligamenti, ileoçekal bileşke) avülsiyon tipi yaralanmalar görülür. Antikoagülan ilişkili spontan kanama, koagülasyon kaskadının bozulması sonucu normalde kendiliğinden duracak minor vasküler sızıntıların kontrol edilememesine bağlıdır. Vaskülit (poliarteritis nodosa gibi) mezenterik arter dallarında mikotik anevrizma ve duvar nekrozuna yol açarak kanama oluşturur. Pankreatit ilişkili hematomda, pankreatik enzimler (özellikle elastaz) peripankreatik vasküler yapıları erozyona uğratarak psödoanevrizma oluşumu ve rüptüre neden olur. Görüntüleme korelasyonu: akut hematomda intakt eritrositler ve yoğun hemoglobin yüksek BT dansitesi (50-70 HU) ve MR'da T1 izointensite/T2 hipointensite gösterir; subakut evrede methemoglobin oluşumu T1 hiperintensiteye, kronik evrede hemosiderin birikimi T2 hipointensiteye neden olur. Mezenterik hematomun barsak iskemisi riski, hematomun mezenterik arter dallarını komprese ederek barsak duvarı perfüzyonunu azaltmasına bağlıdır — bu kompresyon ischemia-reperfusion hasarı ile barsak nekrozuna yol açabilir.
Kontrastsız BT'de mezenterik hematom içinde en yüksek dansiteli pıhtının (60-80 HU) kanama kaynağına en yakın olması ilkesidir. Mezenterik arter dalı, vasa recta veya psödoanevrizma kaynaklı kanama noktasını lokalize eder. Kanama noktasından uzaklaştıkça kan serumuyla dilüe olur ve dansite kademeli düşer. Bu bulgu hem kanama kaynağı lokalizasyonunda hem de embolizasyon planlamasında kritik yol göstericidir.
Kontrastsız BT'de mezenter yaprakları arasında yüksek dansiteli (50-70 HU) koleksiyon izlenir. Akut hematomda homojen yüksek dansite karakteristiktir; eritrosit ve hemoglobin konsantrasyonu dansiteyi belirler. Sentinel clot sign — en yüksek dansiteli pıhtı (60-80 HU) kanama kaynağına en yakındır. Hematomun mezenterik lokalizasyonu barsak anslarının deplasmanı ve mezenterik damarların kist/hematom çevresinde gerilmesi (claw sign) ile doğrulanır. Subakut hematomda (2-14 gün) heterojen dansite izlenir — periferal yüksek dansite (organize pıhtı) ve santral düşük dansite (seröz sıvı). Kronik hematomda (<25 HU) kapsülasyon ve kalsifikasyon görülebilir.
Rapor Cumlesi
Mezenter yaprakları arasında barsak anslarını deplase eden yüksek dansiteli (ortalama [X] HU) koleksiyon izlenmekte olup akut mezenterik hematom ile uyumludur.
Arteriyel fazda kontrastlı BT'de aktif kanama odağı hematom içinde kontrast madde ekstravazasyonu olarak saptanır. Ekstravazasyon alanı arteriyel fazda parlak kontrast odağı (>90 HU) olarak görülür ve çevre hematomdan (50-70 HU) belirgin yüksek dansite gösterir. Portal venöz fazda ekstravazasyon odağı genişler. Kanama kaynağı: mezenterik arter dalı, vasa recta veya psödoanevrizma (pankreatit ilişkili). BT anjiyografi mezenterik vasküler anatominin detaylı değerlendirmesini ve embolizasyon hedefinin belirlenmesini sağlar.
Rapor Cumlesi
Arteriyel fazda mezenterik hematom içinde kontrast ekstravazasyonu saptanmış olup aktif kanama ile uyumludur; acil müdahale gereklidir.
MR'da mezenterik hematomun T1 sinyali evreleye göre değişir. Akut hemoraji (0-48 saat): T1 izointens veya hafif hiperintens. Subakut hemoraji (2-14 gün): methemoglobin oluşumu ile belirgin T1 hiperintensite — hemoraji tanısının en güvenilir MR bulgusu. Kronik hemoraji (>14 gün): hemosiderin birikimi ile T1 hafif hipointensite ve periferal kapsül. Yağ baskılamalı sekanslarda T1 hiperintensite korunur (yağdan ayrımı sağlar — yağ baskılamada sinyal kaybı yağı, sinyal kalıcılığı hemoraji gösterir).
Rapor Cumlesi
Mezenter içinde T1'de hiperintens koleksiyon izlenmekte olup subakut hemoraji (methemoglobin) ile uyumludur.
Portal venöz fazda mezenterik hematoma eşlik eden barsak duvar değişiklikleri komplikasyonları gösterir. Barsak duvar kalınlaşması (>3 mm) ve kontrastlanma azalması hematom basısına bağlı barsak iskemisini düşündürür. İleri iskemide barsak duvarında kontrastlanma kaybı (paper-thin wall), pnömatozis intestinalis (duvar içi gaz) ve portal venöz gaz izlenebilir — bu bulgular transmural nekroz ve perforasyon riskini gösterir. Mezenterik vasküler yapıların hematom tarafından komprese edilmesi veya oklüze edilmesi iskeminin mekanizmasıdır. Serbest intraperitoneal sıvı ve peritoneal kontrastlanma peritonit komplikasyonunu düşündürür.
Rapor Cumlesi
Mezenterik hematoma komşu barsak segmentinde duvar kalınlaşması ve kontrastlanma azalması izlenmekte olup barsak iskemisi düşündürmektedir; acil cerrahi değerlendirme önerilir.
B-mod ultrasonografide mezenter içinde ekojenik veya heterojen koleksiyon izlenir. Akut hematom ilk 24 saatte hiperekojenik görünür (pıhtılaşan kan); zamanla progresif hipoekoik hale gelir. Barsak anslarının deplasmanı ve mezenterik yapılar arasında koleksiyon pozisyonu mezenterik lokalizasyonu doğrular. Doppler'da koleksiyon içinde vaskülarite yoktur (avasküler); çevre mezenterik damarlarda kompresyon bulguları aranır. US travma sonrası FAST protokolünde peritoneal serbest sıvı taramada birincil rolü oynar ancak mezenterik hematomun detaylı değerlendirmesi için BT gerekir.
Rapor Cumlesi
Ultrasonografide mezenter içinde ekojenik koleksiyon izlenmekte olup BT ile doğrulama ve etiyoloji araştırması önerilir.
T2 ağırlıklı görüntülerde mezenterik hematomun sinyali evreleye göre değişir. Akut (0-48 saat): deoksihemoglobin etkisi ile belirgin T2 hipointensite — 'dark clot'. Erken subakut (2-7 gün): intrasellüler methemoglobin T2 hipointensiteyi korur. Geç subakut (7-14 gün): eritrosit lizisi sonrası ekstrasellüler methemoglobin ile T2 hiperintensite — 'bright blood'. Kronik (>14 gün): hemosiderin birikimi T2 hipointens periferik rim oluşturur — kronik organize hematomun patognomonik bulgusudur. GRE/SWI sekanslarda hemosiderin blooming artefaktı daha belirgindir.
Rapor Cumlesi
Mezenter içinde T2'de değişken sinyal gösteren koleksiyon izlenmekte olup [akut/subakut/kronik] evre hemoraji ile uyumludur.
Kriterler
Künt karın travması sonrası gelişir. Deselerasyon yaralanmasında mezenterin sabit noktalarında (Treitz, ileoçekal bileşke) avülsiyon. Eşlik eden organ yaralanmaları (dalak, karaciğer) aranmalıdır. AAST mezenter yaralanma derecesi I-IV.
Ayirt Edici Ozellikler
Travma öyküsü kesin tanısal ipucudur. Grade III-IV yaralanmalar (vasküler avülsiyon, barsak transeksiyon) acil cerrahi gerektirir. BT'de aktif ekstravazasyon, peritoneal serbest sıvı, barsak duvar kalınlaşması ve barsak diskontinüitesi dikkatle değerlendirilmelidir. Mezenterik yaralanma ilk BT'de atlanabilir — klinik kötüleşme durumunda tekrar BT önerilir.
Kriterler
Antikoagülan kullanımı altında travma olmaksızın gelişir. INR >3 (warfarin), renal yetmezlik (NOAC), trombosit fonksiyon bozukluğu risk faktörleri. Akut karın ağrısı + hemoglobin düşüşü + antikoagülan öyküsü klinik trifektası.
Ayirt Edici Ozellikler
Travma öyküsü yoktur. Tedavide antikoagülasyon kesilmesi/antagonizasyonu esastır. Konservatif tedavi çoğu vakada yeterlidir; aktif ekstravazasyon varsa embolizasyon uygulanır. Barsak iskemisi bulguları acil cerrahi gerektirir.
Kriterler
Akut veya kronik pankreatit komplikasyonu. Pankreatik enzimler (elastaz) peripankreatik vasküler yapıları erozyona uğratarak psödoanevrizma oluşturur; psödoanevrizma rüptürü masif mezenterik kanamaya neden olur. En sık etkilenen damarlar: gastroduodenal arter, splenik arter, SMA dalları.
Ayirt Edici Ozellikler
Pankreatit öyküsü ve peripankreatik inflamatuar değişiklikler tanıyı yönlendirir. Psödoanevrizma BT anjiyografide arteriyel fazda kontrast ile dolan kesecik olarak saptanır — rüptür öncesi saptanıp embolize edilmesi hayat kurtarıcıdır. Rüptüre psödoanevrizma masif kanamaya neden olabilir ve mortalite %40'ı geçer. Embolizasyon (coil, liquid embolic agent) birincil tedavidir.
Ayirt Edici Ozellik
Retroperitoneal hematom fasyal planlar (Gerota fasyası, laterokonal fasya) ile sınırlı retroperitoneal kompartmanda yer alır; mezenterik hematom intraperitoneal kompartmandadır. Retroperitoneal hematom böbrek, adrenal veya psoas çevresinde lokalize; mezenterik hematom barsak ansları arasında yerleşir. Her iki durumda da yüksek BT dansitesi akut kanama ile uyumludur.
Ayirt Edici Ozellik
Mezenterik iskemi primer vasküler oklüzyon (embolik, trombotik) sonucu barsak iskemisine neden olur; mezenterik hematomda ise kanama sonrası sekonder vasküler kompresyon iskemiye yol açar. İskemide BT anjiyografide vasküler oklüzyon (SMA'da filling defekt) saptanır; hematomda vasküler oklüzyon yerine ekstraluminal kan koleksiyonu ve kompresyon izlenir. İskemide barsak duvarı değişiklikleri (kontrastlanma azalması, kalınlaşma) daha erken ve yaygındır; hematomda barsak değişiklikleri hematom boyutuna ve kompresyon derecesine bağlıdır.
Ayirt Edici Ozellik
Mezenterik kist su dansitesinde (0-20 HU) ince cidarlı kistik kitle olarak izlenir; mezenterik hematom yüksek dansite (50-70 HU) gösterir. Hemorajik mezenterik kist ile akut hematom arasında dansite benzerliği olabilir; ancak kist duvarı ince ve düzgün iken hematomda düzensiz sınır görülür. Klinik öykü (travma, antikoagülan vs asemptomatik insidental) ayırıcı tanıda yol göstericidir.
Ayirt Edici Ozellik
Omental torsiyon omental yağ dokusunda inflamasyon ve ödem ile karakterizedir — BT'de omental yağ kirlenme (misty mesentery benzeri) ve girdap paterni izlenir. Mezenterik hematomda yüksek dansite koleksiyon mevcuttur; omental torsiyonda koleksiyon yoktur, yağ dokusu dansitesinde artış ve inflamatuar değişiklikler izlenir. Torsiyon ağrısı ani başlangıçlıdır ve sağ alt kadrana lokalize olabilir (apandisiti taklit eder); hematomda hemoglobin düşüşü beklenir.
Aciliyet
emergentYonetim
interventionalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
3-monthMezenterik hematom potansiyel olarak yaşamı tehdit eden bir durumdur — masif kanama ve barsak iskemisi komplikasyonları nedeniyle acil değerlendirme gerektirir. Yönetim: (1) Hemodinamik stabil + aktif ekstravazasyon yok — konservatif izlem: antikoagülasyon kesilmesi, kan transfüzyonu, seri hemoglobin takibi, 6-12 saat BT kontrolü. (2) Aktif ekstravazasyon — selektif mezenterik embolizasyon (SMA dallarına süperselektif embolizasyon; coil, gelfoam). (3) Barsak iskemisi bulguları (kontrastlanma kaybı, pnömatozis, portal gaz) — acil cerrahi eksplorasyon, nekrotik barsak rezeksiyonu. (4) Psödoanevrizma — rüptür öncesi embolizasyon hayat kurtarıcıdır. Tedavi sonrası takip: hemoglobin stabilizasyonu, BT ile hematom rezolüsyonu kontrolü. Antikoagülasyonun yeniden başlatılma zamanlaması risk-fayda değerlendirmesi gerektirir. Barsak rezeksiyonu yapılan hastalarda kısa barsak sendromu ve nütrisyonel komplikasyonlar izlenmelidir.
Mezenterik hematom travma, antikoagülan tedavi veya spontan kanama ile ilişkilidir. Küçük hematomlar konservatif olarak takip edilebilir. Aktif kanama durumunda anjiyografi veya cerrahi müdahale gerekebilir. Antikoagülan ilaçların ayarlanması önemlidir.