Mezenterik pannikülit, ince barsak mezenterinin yağ dokusunu etkileyen nadir bir kronik inflamatuar ve fibrotik süreçtir. Etiyolojisi tam olarak bilinmemekle birlikte, otoimmün mekanizmalar, travma, cerrahi, iskemi ve enfeksiyon tetikleyici faktörler olarak önerilmiştir. Histolojik olarak üç evrede sınıflandırılır: mezenterik lipodistrofi (yağ nekrozu baskın), mezenterik pannikülit (inflamasyon baskın) ve retraktil mezenterit (fibrozis baskın). BT'de mezenterde diffüz artmış dansite ve bulanıklık (misty mesentery) ile çevreleyen yağ halesi (fat ring sign) ve tümoral psödokapsül patognomonik bulgulardır. Hastalık genellikle 50-70 yaş arası erkeklerde daha sık görülür ve çoğu olguda insidental olarak saptanır. Semptomatik olgularda karın ağrısı, ateş, kilo kaybı ve barsak obstrüksiyonu görülebilir.
Yaş Aralığı
40-75
En Sık Yaş
55
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Nadir Değil
Mezenterik pannikülit, mezenterik yağ dokusunda başlayan ve üç ardışık histolojik evreden geçen bir süreçtir. İlk evrede (mezenterik lipodistrofi), yağ hücreleri nekroza uğrar ve lipid yüklü makrofajlar (köpüksü histiositler) birikir; bu evrede BT'de mezenterde hafif dansite artışı görülür. İkinci evrede (mezenterik pannikülit), lenfositler ve plazma hücreleri baskın inflamatuar infiltrat oluşturur; BT'de 'misty mesentery' görünümü ortaya çıkar — su dansitesinin üzerinde ancak yumuşak doku dansitesinin altında homojen bulanıklık. Üçüncü evrede (retraktil mezenterit), fibrozis baskınlaşır ve mezenterik damarlar ile barsak ansları etrafında retraksiyon ve kitlesel etki oluşur; BT'de mezenterde kitle benzeri yumuşak doku dansitesi ve çevre yapılarda çekme etkisi görülür. Fat ring sign — mezenterik damarlar etrafında korunan yağ halesi — inflamatuar sürecin damar duvarını doğrudan tutmadığını gösterir ve lenfomadan ayırıcı tanıda kritiktir. Tümoral psödokapsül ise inflamatuar dokunun çevre normal yağdan ayrılmasını sağlayan fibrotik bir banttır.
Mezenterik damarlar etrafında korunan normal yağ dansitesindeki halka. Çevre mezenterik yağ inflamasyon nedeniyle dansitesi artmışken, perivasküler yağ normal dansitesini korur. Bu bulgu lenfomadan ayırıcı tanıda en kritik işarettir.
Portal venöz fazda mezenterde diffüz dansite artışı (-40 ile -60 HU arası, normal mezenterik yağ -100 ile -130 HU). Mezenterik yağ homojen olarak bulanıklaşır ve normal yağ dansitesini kaybeder. Bu görünüm inflamatuar hücre infiltrasyonu ve ödem nedeniyle yağ dokusunun dansitesinin artmasından kaynaklanır. Misty mesentery tek başına spesifik değildir — pankreatit, lenfoma, karsinomatozis ve kalp yetmezliğinde de görülebilir; ancak fat ring sign ve psödokapsül ile birlikteliği mezenterik pannikülit tanısını güçlendirir.
Rapor Cumlesi
Mezenterde diffüz dansite artışı ve bulanıklık (misty mesentery) izlenmekte olup mezenterik pannikülit ile uyumludur.
Mezenterik damarlar ve lenf nodları etrafında korunan yağ halesinin görülmesi. İnflamatuar süreç mezenterik yağı diffüz olarak etkilerken, damar çevresi yağ dokusu korunur ve normal yağ dansitesini sürdürür. Bu bulgu, damarları sarmalayan lenfomadan önemli bir ayırıcı tanı kriteridir çünkü lenfomada damar etrafında korunan yağ halesi görülmez. Fat ring sign, mezenterik pannikülitte %50-75 oranında saptanır.
Rapor Cumlesi
Mezenterik damarlar etrafında korunan yağ halesi (fat ring sign) izlenmekte olup bu bulgu mezenterik pannikülit için patognomoniktir ve lenfomayı dışlamada önemlidir.
İnflamatuar mezenterik dokunun çevresinde ince, düzgün kontürlü yumuşak doku dansitesinde bantsal yapı (psödokapsül). Bu fibrotik kapsül, inflamatuar süreci çevre normal mezenterik yağdan ayırır ve iyi sınırlı bir kitle görünümü oluşturur. Psödokapsül kalınlığı genellikle 1-3 mm arasındadır ve kontrast sonrası hafif kontrastlanma gösterebilir. Retraktil mezenterit evresinde psödokapsül daha belirgin ve kalınlaşmış olabilir.
Rapor Cumlesi
İnflamatuar mezenterik dokunun çevresinde ince psödokapsül izlenmekte olup mezenterik pannikülit ile uyumludur.
Mezenter kökünde ve inflamatuar alan içinde küçük reaktif lenf nodları (kısa aks genellikle <10 mm). Lenf nodları homojen kontrastlanma gösterir ve nekroz veya konglomere yapı izlenmez. Lenfadenopati mezenterik pannikülitte %30-50 oranında eşlik eder ve genellikle hafif düzeydedir. Büyük (>15 mm) veya nekrotik lenf nodları varlığında lenfoma veya metastaz gibi alternatif tanılar düşünülmelidir.
Rapor Cumlesi
Mezenter kökünde küçük reaktif lenf nodları izlenmekte olup mezenterik pannikülite eşlik eden reaktif lenfadenopati ile uyumludur.
T2 ağırlıklı görüntülerde mezenterde normal yağ sinyalinin kaybı ile birlikte heterojen hiperintens sinyal. İnflamatuar evrede (aktif pannikülit) T2 sinyal yoğunluğu yüksektir; fibrotik evrede (retraktil mezenterit) T2 sinyal düşüklüğü baskınlaşır. Yağ baskılı sekanslarda inflamatuar alan daha belirgin hale gelir çünkü çevre normal yağ sinyali baskılanırken inflamatuar doku hiperintens kalır. MR, BT'ye göre inflamasyon aktivitesini daha iyi değerlendirir.
Rapor Cumlesi
T2 ağırlıklı görüntülerde mezenterde heterojen hiperintens infiltrasyon izlenmekte olup aktif mezenterik pannikülit ile uyumludur.
Difüzyon ağırlıklı görüntülemede (DWI) aktif inflamatuar alanlarda orta derecede difüzyon kısıtlaması. ADC değerleri inflamatuar evrede normal yağ dokusuna kıyasla düşüktür. Difüzyon kısıtlaması inflamasyon aktivitesini yansıtır ve tedavi yanıtının takibinde kullanılabilir. Belirgin difüzyon kısıtlaması varlığında lenfoma gibi malign patolojiler ekarte edilmelidir.
Rapor Cumlesi
Difüzyon ağırlıklı görüntülemede mezenterdeki inflamatuar alanda orta derecede difüzyon kısıtlaması saptanmıştır; aktif inflamasyon ile uyumludur.
B-mod ultrasonografide mezenterde hiperekojen solid kitle benzeri alan. Mezenterik yağ infiltrasyonu nedeniyle homojen veya heterojen ekojenitenin artması görülür. Kitle genellikle iyi sınırlı olup barsak anslarını çevreler ancak lümen obstrüksiyonu nadir görülür. US değerlendirmesi obez hastalarda ve derin mezenter lokalizasyonunda sınırlı olabilir; BT tanı için tercih edilen modalitedir.
Rapor Cumlesi
Ultrasonografide mezenterde hiperekojen solid kitle benzeri alan izlenmekte olup mezenterik pannikülit ile uyumlu olabilir; kesin tanı için kontrastlı BT önerilmektedir.
Kriterler
Yağ nekrozu baskın evre — makrofaj infiltrasyonu ve köpüksü histiositler; BT'de hafif dansite artışı, genellikle asemptomatik
Ayirt Edici Ozellikler
En hafif form; BT'de minimal dansite artışı, psödokapsül ve fat ring sign henüz belirgin olmayabilir
Kriterler
İnflamasyon baskın evre — lenfosit ve plazma hücresi infiltrasyonu; BT'de belirgin misty mesentery, fat ring sign ve psödokapsül
Ayirt Edici Ozellikler
Klasik triad en belirgin: misty mesentery + fat ring sign + psödokapsül; semptomatik olguların çoğu bu evrededir
Kriterler
Fibrozis baskın evre — yoğun kollajen birikimi; mezenterde kitle benzeri fibrotik doku, barsak anslarında retraksiyon ve obstrüksiyon potansiyeli
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de mezenterde yumuşak doku dansitesinde kitle; T2'de düşük sinyal; barsak anslarında çekme ve stenoz; desmoid tümör ile ayırıcı tanı gerektirir
Ayirt Edici Ozellik
Sklerozan mezenterit, mezenterik pannikülitte fibrozis baskın alt tipi olup daha belirgin kitle etkisi ve barsak obstrüksiyonu gösterir; pannikülit terimi genellikle tüm spektrumu kapsar
Ayirt Edici Ozellik
Peritoneal mezotelyoma nodüler peritoneal kalınlaşma ve asit ile prezente olur; mezenterik pannikülitten farklı olarak omental kek ve peritoneal implantlar görülür; asbest maruziyeti öyküsü kritiktir
Ayirt Edici Ozellik
Primer peritoneal karsinomda asit, peritoneal implantlar ve omental kek baskındır; mezenterik pannikülitten farklı olarak CA-125 yüksekliği ve peritoneal nodülarite görülür
Ayirt Edici Ozellik
Peritoneal TB'de lokülasyonlu asit, omental kalınlaşma ve rim kontrastlanan lenf nodları görülür; mezenterik pannikülitte asit ve rim kontrastlanan lenf nodları beklenmez; TB maruziyeti ve PPD testi ayırıcıdır
Aciliyet
routineYonetim
conservativeBiyopsi
Gerekli DegilTakip
6-monthMezenterik pannikülit çoğu olguda benign ve self-limited bir süreçtir. Asemptomatik olgularda tedavi gerekmez; 6 aylık BT takibi stabilite kontrolü için yeterlidir. Semptomatik olgularda kortikosteroidler, kolşisin veya tamoksifen kullanılabilir. Malignite ile birliktelik (%6-30) bildirilmiştir; özellikle lenfoma taraması düşünülmelidir.
Mezenterik pannikülitis genellikle self-limiting benign bir durumdur. BT ile tanı konulması gereksiz biyopsi ve cerrahiyi önler. Semptomatik hastalarda NSAID veya kısa süreli steroid kullanılabilir.