Benign prostat hiperplazisi (BPH) nodülü, transisyonel zonda gelişen en sık benign prostat lezyonudur ve 50 yaş üstü erkeklerin %50'sinden fazlasında görülür. BPH, prostatın transisyonel ve periüretral zonlarında glandüler ve stromal elemanların hiperplazisi sonucu oluşur. Histolojik olarak glandüler, stromal (fibromusküler) veya mikst tipte olabilir. mpMRI'da transisyonel zonda heterojen, düzensiz ama organize bir patern ('organized chaos' görünümü) oluşturur. BPH nodülleri iyi sınırlıdır ve sıklıkla T2 ağırlıklı görüntülerde kapsüllü, yuvarlak lezyonlar olarak izlenir. Klinik olarak alt üriner sistem semptomlarına (LUTS) neden olur: sık idrara çıkma, gece idrara kalkma, zayıf akım ve mesane boşaltma güçlüğü. PSA seviyesi prostat hacmine bağlı olarak hafif yükselebilir ancak PSA dansitesi genellikle düşüktür (<0.15 ng/mL/cc). BPH nodülü, transisyonel zon adenokarsinomunu taklit edebileceğinden dikkatli değerlendirme gerektirir.
Yaş Aralığı
50-80
En Sık Yaş
65
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Çok Sık
BPH, transisyonel ve periüretral zondaki stromal ve epitelyal hücrelerin androjen bağımlı proliferasyonu sonucu gelişir. Dihidrotestosteron (DHT), 5-alfa reduktaz enzimi aracılığıyla testosterondan dönüştürülür ve prostat hücre büyümesinin ana uyarıcısıdır. Histolojik olarak glandüler tip nodüller daha fazla kistik dilate glandlar içerir ve T2'de hiperintens görünür — bu sıvı dolu glandüler lumenlerdeki serbest su moleküllerinin uzun T2 relaksasyon süresine sahip olmasından kaynaklanır. Stromal tip nodüller ise fibröz ve düz kas dokusu ağırlıklıdır, dolayısıyla T2'de düşük sinyal gösterir — kollajen ve kas liflerinin kısa T2 relaksasyon süresi nedeniyle hızla defaze olurlar. Bu durum, mpMRI'da transisyonel zondaki karakteristik 'organized chaos' görünümünü oluşturur: farklı histolojik kompozisyona sahip multipl nodüller yan yana bulunur, her biri farklı sinyal intensitesi gösterir ancak iyi sınırlı ve kapsüllüdür. BPH nodülleri ile adenokarsinom ayrımında kritik bulgu 'erased charcoal sign'dır — TZ kanseri BPH nodüllerinin sınırlarını siler ve homojen düşük T2 sinyali oluşturur. DWI'da BPH nodülleri genellikle belirgin difüzyon kısıtlaması göstermez çünkü hücreler organize ve düzenli dizilimlidir, hücre yoğunluğu artmamıştır; oysa adenokarsinom yoğun hücre paketlenmesi nedeniyle ekstraselüler alanı daraltır ve difüzyon kısıtlamasına yol açar.
T2 ağırlıklı MR'da transisyonel zondaki multipl iyi sınırlı, farklı sinyal intensitesindeki kapsüllü nodüllerin oluşturduğu heterojen ama düzenli paterndir. Her nodül farklı histolojik kompozisyona (glandüler vs stromal) sahiptir ve farklı T2 sinyali verir, ancak tüm nodüller keskin sınırlı ve kapsüllüdür. Bu patern BPH'ye özgüdür ve adenokarsinom (homojen düşük T2 sinyali, sınırları silen 'erased charcoal sign') ile ayırıcı tanıda kritik öneme sahiptir.
Transisyonel zonda multipl iyi sınırlı nodüller, her biri farklı sinyal intensitesinde — glandüler nodüller T2 hiperintens (sıvı dolu glandlar), stromal nodüller T2 hipointens (fibröz doku). Nodüller arasında ince hipointens kapsüller ve normal TZ dokusu görülebilir. Bu 'organized chaos' paterni BPH'nin tipik görünümüdür ve düzenli heterojenite olarak tanımlanır. Nodüller kapsüllü ve yuvarlak/oval şekildedir, birbirlerini iterek büyürler. Prostatın genel boyutu artmıştır ve periferik zon basılanabilir.
Rapor Cumlesi
Transisyonel zonda, her biri farklı sinyal intensitesinde multipl iyi sınırlı, kapsüllü nodüller izlenmekte olup bu görünüm 'organized chaos' paterni ile uyumlu benign prostat hiperplazisi ile uyumludur.
BPH nodülleri DWI'da genellikle belirgin difüzyon kısıtlaması göstermez. Glandüler nodüller T2 shine-through etkisi nedeniyle DWI'da hiperintens görünebilir ancak ADC haritasında sinyal düşüklüğü izlenmez (ADC genellikle >1000-1200 × 10⁻⁶ mm²/s). Stromal nodüller DWI'da düşük-orta sinyal gösterir. Belirgin fokal difüzyon kısıtlaması (ADC <800 × 10⁻⁶ mm²/s) varlığında TZ adenokarsinomu ekarte edilmelidir.
Rapor Cumlesi
Transisyonel zondaki nodüllerde belirgin difüzyon kısıtlaması izlenmemekte olup ADC değerleri normal sınırlardadır; bu bulgu benign prostat hiperplazisi ile uyumludur.
ADC haritasında BPH nodülleri genellikle normal veya hafif düşük ADC değerleri gösterir (>1000-1200 × 10⁻⁶ mm²/s). Glandüler tip nodüller daha yüksek ADC değerleri gösterirken (sıvı içerikli glandlar), stromal tip nodüller daha düşük ADC değerleri gösterebilir (600-1000 × 10⁻⁶ mm²/s). Stromal BPH nodüllerinin ADC değerleri TZ adenokarsinomu ile örtüşebilir — bu durumda T2 morfolojisi ve 'erased charcoal sign' varlığı ayırıcı tanıda kritik önem taşır. PI-RADS v2.1'e göre TZ lezyonlarında birincil değerlendirme T2 morfolojisine dayanır, DWI/ADC yalnızca yükseltici rolündedir.
Rapor Cumlesi
ADC haritasında transisyonel zon nodüllerinde belirgin düşük ADC değerleri saptanmamış olup bu durum benign prostat hiperplazisi ile uyumludur.
BPH nodülleri DCE (dinamik kontrastlı) MR'da değişken kontrastlanma gösterir. Glandüler nodüller genellikle progresif, yavaş kontrastlanma gösterirken, stromal nodüller daha belirgin erken kontrastlanma gösterebilir. Önemli olan, BPH nodüllerindeki kontrastlanmanın fokal ve asimetrik olmak yerine diffüz ve simetrik olması eğilimidir. PI-RADS v2.1'e göre DCE transisyonel zon lezyonlarının değerlendirilmesinde birincil kriter DEĞİLDİR — yalnızca periferik zon lezyonlarında yükseltici rol oynar. TZ'de fokal, erken ve yoğun kontrastlanma varsa PI-RADS skoru yükseltilebilir ancak asıl karar T2 morfolojisine dayanır.
Rapor Cumlesi
DCE serilerde transisyonel zon nodüllerinde diffüz, simetrik kontrastlanma izlenmekte olup fokal erken kontrastlanma saptanmamıştır; bu patern BPH ile uyumludur.
Transrektal ultrasonografi (TRUS) ile BPH nodülleri transisyonel zonda heterojen ekojenite gösteren, prostatı büyüten nodüller olarak izlenir. Glandüler nodüller hipoekoik veya mikst ekojenite gösterirken, stromal nodüller hiperekoik olabilir. Prostat hacmi artmıştır (genellikle >30 mL). İntravesikal protrüzyon (median lob hiperplazisi) görülebilir. BPH nodülleri genellikle iyi sınırlıdır ve periferal zondan cerrahi kapsül ile ayrılır. TRUS, prostat hacmi ölçümü ve PSA dansitesi hesaplaması için temel modalitedir ancak mpMRI'ya göre lezyon karakterizasyonunda sınırlıdır.
Rapor Cumlesi
TRUS'ta prostat boyutları artmış olup (hacim: ___ mL), transisyonel zonda multipl iyi sınırlı, heterojen ekojenitede nodüller izlenmektedir; bulgular BPH ile uyumludur.
BT'de prostat büyümesi değerlendirilir ancak BPH nodüllerinin detaylı karakterizasyonu sınırlıdır. Kontrastsız BT'de prostat boyutları artmıştır ve transisyonel zonda hafif heterojen dansite gösterebilir. Kaba kalsifikasyonlar veya korpora amilasea (yaşa bağlı fizyolojik kalsifikasyonlar) görülebilir. BT, BPH tanısı için birincil modalite değildir ancak başka nedenlerle çekilen BT'lerde insidental olarak saptanabilir. Mesaneye protrüzyon (median lob) ve bilateral hidroüreteronefroz gibi obstrüktif komplikasyonlar değerlendirilebilir.
Rapor Cumlesi
BT'de prostat boyutları artmış olup (ön-arka çap: ___ mm), mesaneye protrüzyon gösteren median lob hiperplazisi izlenmektedir; bulgular BPH ile uyumludur.
Kriterler
Glandüler komponent baskın, kistik dilate glandlar içerir
Ayirt Edici Ozellikler
T2'de hiperintens, ADC yüksek, yavaş progresif kontrastlanma, TRUS'ta hipoekoik veya mikst
Kriterler
Fibromusküler stroma baskın, az glandüler eleman
Ayirt Edici Ozellikler
T2'de hipointens — TZ kanseri ile karışabilir ancak kapsüllü ve yuvarlak, ADC hafif düşük (600-1000), erken kontrastlanma gösterebilir, TRUS'ta hiperekoik
Kriterler
Glandüler ve stromal elemanlar birlikte, en sık tip
Ayirt Edici Ozellikler
T2'de heterojen sinyal (hiper ve hipointens alanlar bir arada), ADC değişken, kontrastlanma paterninde mikst özellikler
Kriterler
Periüretral/median lokalizasyon, mesane tabanına protrüzyon
Ayirt Edici Ozellikler
Mesane tabanına protrüzyon, obstrüktif üropati riski yüksek, TRUS ve MR'da mesane içine uzanan nodül, bilateral hidronefroza neden olabilir
Ayirt Edici Ozellik
TZ adenokarsinomu T2'de homojen düşük sinyal ve 'erased charcoal sign' gösterir — BPH nodüllerinin sınırlarını siler. BPH'de ise nodüller kapsüllü ve sınırları korunmuştur. Adenokarsinom DWI'da belirgin kısıtlanma (ADC <800) ve lentiküler/homojen morfoloji gösterir.
Ayirt Edici Ozellik
Prostatit diffüz veya fokal T2 hipointensitesi ve kama şekilli kontrastlanma gösterir, BPH'nin nodüler ve kapsüllü paternini göstermez. Prostatitte klinik olarak ateş, dizüri ve ağrı eşlik eder; PSA çok yükselebilir ancak klinik tablo ile korelasyon gerekir.
Ayirt Edici Ozellik
Leiomyom nadir, soliter, homojen T2 hipointens kitle olarak izlenir ve stromal BPH nodülünü taklit edebilir. Ancak leiomyom genellikle tek lezyondur, BPH ise multipl nodüler. Leiomyomda genellikle DWI kısıtlaması yoktur ve prostat hacmi genel olarak artmamıştır.
Ayirt Edici Ozellik
Anterior fibromusküler stroma (AFMS) normal anatomik yapıdır ve T2'de homojen düşük sinyal gösterir. BPH nodüllerinden farklı olarak AFMS anterior yerleşimlidir, kapsüllü nodüler yapı göstermez ve prostat boyutunu artırmaz.
Aciliyet
routineYonetim
conservativeBiyopsi
Gerekli DegilTakip
annualBPH benign bir durumdur ve malignite riski taşımaz. Tedavi LUTS şiddetine göre belirlenir: hafif semptomlarda izlem (watchful waiting), orta semptomlarda alfa-blokör (tamsulosin, alfuzosin) veya 5-alfa reduktaz inhibitörü (finasterid, dutasterid) ile medikal tedavi, şiddetli semptomlarda veya komplikasyonlarda (retansiyon, hidronefroz, tekrarlayan İYE) cerrahi (TURP, HoLEP, prostatektomi) uygulanır. PSA dansitesi <0.15 ve PI-RADS 1-2 ise biyopsi gerekmez. PI-RADS 3 TZ lezyonlarında PSA dansitesi ve klinik risk faktörleri değerlendirilmelidir.
BPH nodülleri benigndir ve malign transformasyon riski taşımazlar. Alt üriner sistem semptomlarına (LUTS) neden olabilirler. Medikal tedavi (alfa-blokerler, 5-alfa reduktaz inhibitörleri) veya cerrahi (TURP) semptomatik hastalarda uygulanır. mpMRG'de kanserden ayırım kritik önem taşır.