Prostat stromal tümörü, prostatın özelleşmiş stromasından köken alan nadir bir neoplazik grubu kapsar. En önemli iki alt tipi STUMP (stromal tumor of uncertain malignant potential — belirsiz malignite potansiyelli stromal tümör) ve malign prostat stromal sarkomdur. Filloides tümör benzeri (phyllodes-like) büyüme paterni gösterebilir — büyük, kistik-solid yapıda, prostat konturunu deforme eden kitle. Prostat mezenkiminden kaynaklanır ve glandüler epitelyal komponent içermez (saf stromal). mpMRI'da heterojen T2 sinyali, kistik-solid komponentler, belirgin kontrastlanma ve çevre doku invazyonu gösterebilir. PI-RADS v2.1'de ayırt edici tanıda yer alır — solid stromal lezyon PI-RADS 4-5 skoru alabilir. PSA genellikle yükselme göstermez çünkü tümör epitelyal değil stromal kökenlidir.
Yaş Aralığı
40-70
En Sık Yaş
55
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Nadir
Prostat stromal tümörleri, prostatın hormon-duyarlı özelleşmiş stromasından (fibroblastlar, miyofibroblastlar ve düz kas hücreleri) kaynaklanır. Normal prostat gelişiminde androjen etkisiyle epitelyal-stromal etkileşim glandüler büyümeyi yönlendirir — stromal tümörlerde bu etkileşim bozulur ve stromal komponent otonom proliferasyon gösterir. Tümör progesteron reseptörü (PR) ve CD34 pozitiftir — bu marker'lar normal prostat stromasında da eksprese edilir. Filloides benzeri büyüme paterninde, stromal proliferasyon glandüler alanları sıkıştırır ve yaprak benzeri (leaf-like) konfigürasyon oluşturur — meme filloides tümörüne benzer histolojik görünüm. Kistik değişiklikler stromal proliferasyonun glandüler kanalları obstrükte etmesiyle oluşan retansiyon kistlerinden veya tümör nekrozundan kaynaklanır. Görüntülemede heterojen T2 sinyali, kistik (sıvı → T2 parlak) ve solid (stroma → T2 orta-düşük) komponentlerin birlikteliğini yansıtır. Belirgin kontrastlanma stromal komponentteki yoğun vaskülarizasyondan kaynaklanır. PSA yükselmemesi, tümörün prostatik asit fosfataz ve PSA üreten glandüler epitel içermemesinden kaynaklanır.
Prostat stromal tümörünün en karakteristik morfolojik bulgusu filloides benzeri (yaprak şekilli) büyüme patenidir. T2 ağırlıklı MRI'da düşük-orta sinyalli solid stromal projeksiyonlar yüksek sinyalli kistik alanlar arasına uzanarak yaprak benzeri konfigürasyon oluşturur — bu patern meme filloides tümörü ile aynıdır. Solid komponentlerin kistik alanlara projeksiyon yapması, stromal proliferasyonun glandüler alanları sıkıştırarak kistik dilatasyona neden olması ile açıklanır. Bu morfolojik patern prostat adenokarsinomunda (diffüz solid) veya BPH'de (düzenli nodüler) görülmez — stromal tümör için yüksek düzeyde ayırt edici bir bulgudur.
T2 ağırlıklı görüntülerde heterojen sinyal gösteren büyük kitle. Solid komponentler orta-düşük T2 sinyali (stromal doku), kistik komponentler yüksek T2 sinyali (retansiyon kisti veya nekroz). Prostat konturunu belirgin deforme eder. Filloides benzeri olgularda yaprak şekilli solid projeksiyonlar kistik alanlara uzanır. Boyut genellikle >4 cm — hızlı büyüme paternli.
Rapor Cumlesi
Prostatta kontur deformitesi oluşturan, kistik-solid komponentleri olan, heterojen T2 sinyalli büyük kitle izlenmekte olup stromal tümör (STUMP/filloides benzeri) ayırt edici tanıda düşünülmelidir.
T1 ağırlıklı görüntülerde solid komponentler prostat dokusuna izointens. Hemoraji odakları T1 hiperintens alanlar olarak izlenebilir. Kistik alanlar T1 hipointens (basit sıvı) veya hiperintens (proteinöz/hemorajik içerik). Nekrotik alanlarda T1 sinyal değişkenliği.
Rapor Cumlesi
Kitle T1 ağırlıklı görüntülerde izointens solid komponent ve fokal hiperintens alanlar (hemoraji) göstermektedir.
Kontrastlı sekanslarda solid komponentlerde belirgin, heterojen kontrastlanma. Kistik alanlar kontrastlanma göstermez. Solid-kistik sınırda belirgin kontrast farkı oluşur. Stromal tümörün yoğun vaskülarizasyonu nedeniyle kontrastlanma adenokarsinomdan daha belirgindir. Nekrotik alanlar kontrastlanma göstermez.
Rapor Cumlesi
Solid komponentlerde belirgin heterojen kontrastlanma ve kontrastlanma göstermeyen kistik alanlar ile stromal tümör morfolojisi izlenmektedir.
DWI'da solid komponentlerde difüzyon kısıtlaması gösterir — yüksek b-değerlerinde parlak sinyal ve ADC haritasında düşük sinyal. Kistik komponentlerde difüzyon kısıtlaması yok. ADC değeri solid komponentlerde adenokarsinomdaki kadar düşük olabilir (ADC <1.0 × 10⁻³ mm²/s), bu nedenle DWI tek başına ayırt edici değildir.
Rapor Cumlesi
Kitlenin solid komponentlerinde difüzyon kısıtlaması izlenmekte, kistik komponentlerde difüzyon kısıtlaması yoktur.
BT'de pelvik bölgede büyük, heterojen, kistik-solid kitle. Solid alanlar kontrastlanma gösterir, kistik alanlar su dansitesinde kalır. Prostat konturunu deforme eder ve çevre yapıları (mesane, rektum) deplase edebilir. BT tümörün boyutu, uzanımı ve komşu organ ilişkisini değerlendirmede faydalıdır ancak MRI kadar iyi doku karakterizasyonu sağlamaz.
Rapor Cumlesi
BT'de pelvik bölgede büyük kistik-solid kitle izlenmekte olup MRI ile doku karakterizasyonu ve prostat stromal tümör değerlendirmesi önerilir.
TRUS'da büyük, heterojen, kistik-solid komponentler içeren kitle. Solid alanlar değişken ekojenitede (hipoekoik-izoekoik), kistik alanlar anekoik. Prostat boyutunu belirgin artırır ve normal zon anatomisini bozar. Doppler'da solid komponentlerde artmış vaskülarite izlenebilir.
Rapor Cumlesi
TRUS'da prostatta büyük heterojen kistik-solid kitle izlenmekte olup MRI ile detaylı değerlendirme önerilir.
Kriterler
Hafif-orta selülarite, seyrek mitoz, minimal atipi. Malignite potansiyeli belirsiz — lokal rekürrens olabilir (%15-25). Metastaz riski düşük ancak sıfır değil. WHO sınıflamasında ayrı bir kategori olarak tanımlanır. Uzun süreli takip gereklidir.
Ayirt Edici Ozellikler
Düşük selülarite, seyrek mitoz, rekürrens potansiyeli, belirsiz prognoz, uzun takip
Kriterler
Yüksek selülarite, çok sayıda mitoz (>10/10 HPF), belirgin atipi, nekroz. Agresif davranış — lokal invazyon, uzak metastaz potansiyeli. Cerrahi + adjuvan tedavi gerektirir. Prognoz STUMP'a göre belirgin kötü.
Ayirt Edici Ozellikler
Yüksek selülarite, çok mitoz, nekroz, invazif, metastaz, kötü prognoz
Kriterler
Yaprak şekilli büyüme paterni gösteren alt tip. Meme filloides tümörüne benzer morfoloji — stromal yapraklar epitelyal kaplı boşluklara projekte olur. STUMP veya sarkom grade olabilir. Büyük boyut ve hızlı büyüme eğilimi. Eksizyon sonrası rekürrens oranı yüksek.
Ayirt Edici Ozellikler
Yaprak paterni, büyük boyut, hızlı büyüme, yüksek rekürrens, meme filloides analogu
Ayirt Edici Ozellik
Adenokarsinom diffüz solid, T2 hipointens, heterojen ve belirgin difüzyon kısıtlaması (düşük ADC) gösterir. Kistik komponent içermez. PSA genellikle yüksek. Stromal tümör ise kistik-solid, filloides benzeri ve PSA normal. Morfolojik fark (kistik-solid vs diffüz solid) ve PSA değeri en güvenilir ayırt edici kriterlerdir.
Ayirt Edici Ozellik
Leiomyom tamamen solid, homojen T2 hipointens ve homojen kontrastlanma gösterir — kistik komponent içermez. Stromal tümör heterojen, kistik-solid ve heterojen kontrastlanma gösterir. Leiomyom genellikle daha küçük ve iyi sınırlıdır. Homojenite vs heterojenite en önemli morfolojik farktır.
Ayirt Edici Ozellik
BPH nodülleri TZ'de organize, düzenli nodüler büyüme paterni gösterir. BPH'de prostat simetrik büyür ve zon anatomisi korunur. Stromal tümör ise zon anatomisini bozar, asimetrik büyük kitle oluşturur ve kistik-solid yapı gösterir. BPH'de PSA yükselebilir ancak hacimle orantılıdır — stromal tümörde PSA normal kalır.
Ayirt Edici Ozellik
Prostat apsesi kistik komponentte belirgin difüzyon kısıtlaması gösterir (pürülan içerik), kalın irregüler duvar ve çevre inflamasyon eşlik eder. Stromal tümörde kistik komponentlerde difüzyon kısıtlaması yoktur (basit sıvı). Klinik olarak apse akut ateş ve sepsis ile prezente olurken stromal tümör kronik semptomlarla başvurur.
Aciliyet
urgentYonetim
surgicalBiyopsi
GerekliTakip
3-monthProstat stromal tümörleri nadir ancak klinik olarak önemli lezyonlardır. STUMP belirsiz malignite potansiyeli taşır — lokal rekürrens oranı %15-25 olup uzun süreli takip gerektirir. Stromal sarkom ise agresif davranış gösterir ve cerrahi + adjuvan tedavi gerektirir. Kesin tanı biyopsi ile konur — mpMRI bulguları şüphe uyandırdığında transperineal veya transrektal biyopsi yapılır. PSA normal olması tanıyı zorlaştırır çünkü adenokarsinom için standart tarama algoritmaları stromal tümörleri yakalayamayabilir. PI-RADS v2.1'de kistik-solid kitle PI-RADS 4-5 skoru alır. Cerrahi tedavide radikal prostatektomi veya geniş lokal eksizyon uygulanır. Adjuvan kemoterapi ve radyoterapi sarkom grade lezyonlarda değerlendirilir. Multidisipliner tümör konseyi değerlendirmesi önerilir.
Prostat sarkomları çok nadir ancak agresif tümörlerdir. Rabdomyosarkom çocuklarda, leiomyosarkom erişkinlerde daha sıktır. Tedavi radikal cerrahi + kemoterapi/radyoterapidir. Prognoz genel olarak kötüdür. PSA genellikle yükselmez (epitelyal olmayan tümör).