Crohn hastalığı, gastrointestinal sistemin herhangi bir bölümünü tutabilen kronik, transmural, granülomatöz inflamatuar barsak hastalığıdır. En sık terminal ileum ve çekumu tutar (%40). Karakteristik olarak skip lezyonlar (atlama lezyonları — sağlam segmentlerle ayrılmış hastalıklı bölgeler), transmural inflamasyon, fistüller, sinüs traktları ve striktürler gösterir. Ortalama başlangıç yaşı 15-35'tir, ikinci bir pik 50-70 yaş arasında görülür. Hastalık patolojik olarak aktif inflamasyon, fibrostenosis (fibrotik darlık) ve penetran (fistülizan) fenotiplere ayrılır. BT enterografi ve MR enterografi hastalık aktivitesi, yaygınlığı ve komplikasyonların değerlendirilmesinde temel modalitelerdir. MR enterografi radyasyonsuz olması nedeniyle genç hastalarda ve takipte tercih edilir. Görüntülemede mural stratifikasyon, mural kontrastlanma artışı, comb sign, creeping fat ve mezenterik lenfadenopati aktif hastalık bulgularıdır.
Yaş Aralığı
15-45
En Sık Yaş
30
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Nadir Değil
Crohn hastalığının patogenezi çok faktörlüdür: genetik yatkınlık (NOD2/CARD15, ATG16L1, IL23R mutasyonları), çevresel tetikleyiciler (sigara, NSAID'ler, antibiyotik kullanımı) ve intestinal mikrobiyom disbiozisi birlikte hastalığı tetikler. Bozulmuş intestinal bariyer fonksiyonu → luminal bakteriyel antijenlere aşırı immün yanıt → Th1/Th17 aracılı kronik inflamasyon → transmural hasar. Transmural inflamasyon barsak duvarının tüm tabakalarını etkiler — bu, seröz yüzeyde fibrin birikimi, subserozal yağ proliferasyonu (creeping fat) ve peritoneal yapışıklıklara yol açar. Kronik inflamasyonun vasküler komponentinde mezenterik arteriollerde neovaskülarizasyon ve vasodilatasyon oluşur → görüntülemede 'comb sign' (tarak işareti). Granülom oluşumu (hastaların %30-50'sinde) Crohn'a özgü histolojik bulgudur. Transmural inflamasyon fistül ve apse formasyonuna zemin hazırlar — barsak duvarındaki derin ülserler serozaya ulaşarak bitişik yapılarla (diğer barsak ansları, mesane, cilt) anormal bağlantılar oluşturur. Kronik inflamasyon-onarım döngüsü progressif fibrozise ve striktür oluşumuna yol açar.
Sağlam segmentlerle birbirinden ayrılmış aktif hastalık bölgeleri — Crohn hastalığının patognomonik dağılım paterni. Ülseratif kolitin sürekli tutulumundan ayırt eder.
Portal venöz fazda terminal ileum ve/veya diğer ince barsak segmentlerinde skip lezyonlar — aktif hastalık bölgeleri sağlam segmentlerle birbirinden ayrılır. Aktif segmentlerde mural stratifikasyon (hedef işareti): kontrastlanan mukoza ve seroza arasında hipodens submukozal ödem tabakası. Duvar kalınlığı 4-12 mm arasında değişir. Asimetrik tutulum (mezenterik kenarda daha belirgin) Crohn için karakteristiktir.
Rapor Cumlesi
Terminal ileumda skip lezyonlar ve mural stratifikasyon izlenmekte olup aktif Crohn hastalığı ile uyumludur.
Arteriyel fazda aktif hastalık segmentine komşu mezenterde vasa recta genişlemesi — 'comb sign' (tarak işareti). Genişlemiş düz damarlar mezenterden barsak duvarına paralel uzanır ve tarak dişlerini andırır. Bu bulgu artmış mezenterik kan akımını ve neovaskülarizasyonu yansıtır. Aktif inflamasyonun güvenilir bir belirtecidir.
Rapor Cumlesi
Aktif hastalık segmentine komşu mezenterde comb sign izlenmekte olup aktif Crohn inflamasyonunu desteklemektedir.
Portal venöz fazda aktif hastalık segmentinde barsak duvarını saran mezenterik yağ proliferasyonu — 'creeping fat'. Mezenterik yağ dokusunda dansite artışı ve barsak ansları arasında mesafe artışı izlenir. Creeping fat terminal ileumda en belirgindir ve Crohn hastalığı için oldukça spesifik bir bulgudur.
Rapor Cumlesi
Terminal ileumda creeping fat izlenmekte olup kronik transmural inflamasyon ve Crohn hastalığı ile uyumludur.
DWI'da aktif inflamasyonlu segmentlerde belirgin difüzyon kısıtlaması — yüksek b-değerli görüntülerde parlak sinyal ve düşük ADC değerleri. DWI, aktif inflamasyonu fibrotik striktürden ayırmada çok değerlidir — fibrotik striktür difüzyon kısıtlaması göstermez. MR enterografi protokolünde DWI hastalık aktivitesinin güvenilir bir belirtecidir ve kontrast madde gerektirmez.
Rapor Cumlesi
MR enterografide DWI'da aktif segmentlerde difüzyon kısıtlaması izlenmekte olup aktif Crohn inflamasyonunu desteklemektedir.
Portal venöz fazda barsak ansları arasında veya barsak-cilt/barsak-mesane arasında anormal traktuslar (fistüller) ve çevrelerinde rim kontrastlanma gösteren sıvı koleksiyonları (apseler). Enteroenterik fistüller en sık tiptir. Perianal fistüller Crohn hastalarının %30-50'sinde görülür. Apseler genellikle ileoçekal bölge veya pelvisde yerleşir ve rim kontrastlanma + santral düşük dansite gösterir.
Rapor Cumlesi
İleoçekal bölgede enteroenterik fistül ve rim kontrastlanma gösteren apse izlenmekte olup penetran Crohn hastalığı ile uyumludur.
T2 ağırlıklı MR enterografide aktif hastalık segmentlerinde yüksek sinyal intensiteli duvar kalınlaşması — ödem. T2 hiperintensite aktif inflamasyonun güvenilir bir göstergesidir. Fibrotik striktür T2'de düşük sinyal gösterir — aktif-fibrotik ayrımında çok değerli. STIR sekansı yağ baskılayarak duvar ödemini daha belirgin gösterir.
Rapor Cumlesi
MR enterografide terminal ileumda T2 hiperintens duvar kalınlaşması izlenmekte olup aktif inflamatuar Crohn hastalığı ile uyumludur.
Kriterler
Aktif mukozal ve transmural inflamasyon — striktür veya penetrasyon yok
Ayirt Edici Ozellikler
Mural stratifikasyon, comb sign, DWI pozitif. Anti-TNF/anti-integrin tedaviye iyi yanıt. En sık başlangıç fenotipi.
Kriterler
Lüminal darlık ile obstrüksiyon bulguları — fibrotik striktür
Ayirt Edici Ozellikler
T2 hipointens duvar, DWI negatif (saf fibrozis), prestoenotik dilatasyon. Cerrahi veya endoskopik dilatasyon gerekebilir. Medikal tedaviye yanıt sınırlı.
Kriterler
Fistül, sinüs traktı ve/veya apse oluşumu — transmural komplikasyonlar
Ayirt Edici Ozellikler
Enteroenterik/enterokutanöz/enterovesikal fistüller. Perianal fistüller sık. Apse drenajı ve cerrahi gerekebilir. İmmünsüpresif tedavi + cerrahi kombinasyonu.
Ayirt Edici Ozellik
TB'de çekal/ileoçekal tutulum baskın, asimetrik duvar kalınlaşması ve kontraksiyon; Crohn'da skip lezyonlar ve longitudinal ülserler. TB'de omental caking ve yüksek dansiteli asit ipucu verir
Ayirt Edici Ozellik
Lenfomada anevrizmik dilatasyon (obstrüksiyon nadir), homojen kontrastlanma; Crohn'da striktür ve obstrüksiyon sık, mural stratifikasyon baskın
Ayirt Edici Ozellik
İskemide vasküler patoloji (tromboz/emboli), segmental tutulum ve akut klinik; Crohn'da skip lezyonlar, kronik seyir ve fistül/apse
Ayirt Edici Ozellik
Adenokarsinomda fokal kısa segment anüler darlık; Crohn'da uzun segment kalınlaşma, skip lezyonlar ve inflamatuar bulgular
Aciliyet
urgentYonetim
medicalBiyopsi
GerekliTakip
3-monthCrohn hastalığı tedavisi multidisipliner yaklaşım gerektirir. Aktif inflamasyonda 5-ASA (hafif), kortikosteroidler (orta-şiddetli), anti-TNF (infliximab, adalimumab), anti-integrin (vedolizumab) ve anti-IL-12/23 (ustekinumab) kullanılır. Fibrotik striktürlerde endoskopik balon dilatasyon veya cerrahi rezeksiyon gerekir. Apse drenajı (perkütan veya cerrahi) + antibiyotik tedavisi. Görüntülemenin rolü: hastalık aktivitesini değerlendirme, aktif vs fibrotik striktür ayrımı, komplikasyonları saptama, tedavi yanıtını izleme. MR enterografi radyasyonsuz olması nedeniyle takipte tercih edilir. Kolorektal kanser ve ince barsak adenokarsinomu tarama önerileri mevcuttur.
Crohn hastaligi remisyon ve alevlenme donemleri ile seyreden kronik bir hastaliktir. BT/MR enterografi aktif inflamasyon, fistul, apse ve striktür gibi komplikasyonlarin degerlendirilmesinde kritiktir. Tedavi yaklasimi hastalik aktivitesine gore belirlenir.