Splenik psödokist, gerçek epitelyal örtüsü olmayan, fibröz duvar ile çevrili kistik bir lezyondur ve tüm splenik kistlerin yaklaşık %70-80'ini oluşturur. En sık travma (künt karın travması — organize hematom) veya infarkt sonrası gelişir; daha nadir olarak pankreatit komplikasyonu olarak pankreatik psödokistin dalağa uzanımı ile oluşabilir. Histopatolojik olarak fibröz doku, granülasyon dokusu ve hemosiderin yüklü makrofajlardan oluşan duvar ile döşelidir — epitelyal örtü yokluğu gerçek kistlerden (basit kist, epidermoid kist) ayıran temel özelliktir. Kist içeriği eski kanama ürünleri (hemosiderin, kolesterol kristalleri, fibrin), seröz veya hemorajik sıvı olabilir. Duvar kalsifikasyonu sıktır ve 'yumurta kabuğu' (eggshell) paterni karakteristiktir. Boyut birkaç cm'den 15-20 cm'ye kadar değişebilir. Çoğu hasta asemptomatiktir; büyük psödokistlerde sol üst kadran ağrısı, splenomegali veya nadir olarak rüptür ve enfeksiyon gelişebilir. Tedavi genellikle semptomatik veya büyük/komplike lezyonlarda cerrahidir.
Yaş Aralığı
20-60
En Sık Yaş
35
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Nadir Değil
Splenik psödokist, dalak parankiminde travma veya infarkt sonrası oluşan hematom veya nekrotik alanın organize olması ve ardından merkezi sıvılaşma (likefaksiyon) geçirmesiyle gelişir. Travma sonrası süreçte başlangıçta intraparankimal hematom oluşur — fibrin ağı ve eritrositlerden oluşan pıhtı organize olur. Haftalar-aylar içinde periferdeki granülasyon dokusu fibröz kapsül oluşturur; merkezdeki nekrotik materyal enzimatik yıkımla sıvılaşır ve kistik kavite gelişir. Makrofajlar hemoglobin yıkım ürünlerini (hemosiderin, hematoidin) fagosite eder — hemosiderin duvar ve çevre dokuda birikir ve BT'de duvar kalsifikasyonunun, MR'da T2 hipointens duvar sinyalinin temelini oluşturur. Kolesterol kristalleri eritrosit membran lipidlerinin yıkımından kaynaklanır ve kist içeriğinin dansitesini artırır — BT'de su dansitesinin üzerinde (15-35 HU) değerler izlenir. Duvar kalsifikasyonu distrofik mekanizma ile oluşur: nekrotik ve fibröz dokuda lokal kalsiyum-fosfat çökelmesi meydana gelir. Kalsifikasyon genellikle periferik ve tabaka şeklindedir — 'yumurta kabuğu' (eggshell) paterni olarak adlandırılır ve BT'de en belirgin şekilde görülür. Pankreatik psödokistlerin dalağa uzanımı ise pankreatik enzimlerin (lipaz, amilaz) dalak parankimini eritmesiyle oluşur — bu tip psödokistlerde kist sıvısında yüksek amilaz düzeyi tanısaldır.
BT'de kist duvarında periferik, tabaka şeklinde, kıvrımlı kalsifikasyon — 'yumurta kabuğu' paterni psödokist için patognomonike yakın bir bulgudur. Bu kalsifikasyon travma/infarkt sonrası organize olmuş hematomun fibröz duvarında distrofik kalsiyum birikimini yansıtır ve basit kistlerde (epitelyal duvar, kalsifikasyon yok) görülmez.
Kontrastsız BT'de dalakta iyi sınırlı, yuvarlak-oval, kalın duvarlı kistik lezyon izlenir. Duvar kalınlığı genellikle 2-5 mm'dir ve sıklıkla periferik 'yumurta kabuğu' kalsifikasyonu gösterir — bu kalsifikasyon tabaka şeklinde, kıvrımlı ve düzgün kenarlıdır. Kist içeriğinin dansitesi genellikle 15-35 HU arasındadır — saf sudan (0 HU) daha yüksek, bu hemoglobin yıkım ürünleri, protein ve kolesterol kristalleri içeriğini yansıtır. Akut kanamalı kistlerde dansite 50-70 HU'ya çıkabilir. Kist genellikle tek lokülerdir ancak ince septalar nadiren görülebilir. İnternal debris veya sıvı-debris seviyeleri izlenebilir.
Rapor Cumlesi
Dalakta kalın fibröz duvarlı kistik lezyon izlenmekte olup duvarında periferik 'yumurta kabuğu' tarzında kalsifikasyon mevcuttur.
Portal venöz fazda kist içeriği kontrastlanma göstermez — basit kistik natürü doğrular. Fibröz kist duvarı ince, düzgün kontrastlanma gösterebilir — duvar içindeki kapiller vaskülarite kontrastlanır. Duvar kontrastlanması genellikle hafif ve homojendir; kalın, düzensiz veya nodüler kontrastlanma apse veya malignite şüphesi uyandırmalıdır. Kalsifiye duvar segmentlerinde kontrastlanma değerlendirilmesi zordur — kalsifikasyonun yüksek dansitesi kontrast etkisini maskeler.
Rapor Cumlesi
Dalaktaki kistik lezyonun içeriği kontrastlanma göstermemekte olup fibröz duvarı hafif düzgün kontrastlanma göstermektedir.
T2 ağırlıklı MR'da kist içeriği belirgin hiperintens izlenir — sıvı içeriğinin uzun T2 relaksasyon süresi yüksek sinyal oluşturur. Ancak proteinöz veya hemorajik içerik varlığında T2 sinyali saf sudan hafifçe daha düşük olabilir. Fibröz kist duvarı belirgin hipointens izlenir — kollajenin kısa T2 relaksasyon süresi. Duvar hemosiderin içeriyorsa süperparamanyetik etki ile T2 hipointensite daha belirginleşir. Kalsifiye duvar segmentleri de belirgin hipointens izlenir — kalsiyumun sinyal vermeyen doğası (proton içermez). Sıvı-debris seviyeleri görülebilir — üstte hiperintens sıvı, altta düşük sinyalli debris.
Rapor Cumlesi
Dalaktaki kistik lezyon T2A MR'da hiperintens kist içeriği ve hipointens kalın fibröz duvar ile izlenmektedir.
T1 ağırlıklı MR'da kist içeriğinin sinyali içerik kompozisyonuna bağlı olarak değişir. Seröz sıvı içerikli kistler düşük T1 sinyal gösterir. Proteinöz içerikli kistlerde orta T1 sinyal izlenir — protein T1 kısaltıcı etkisi. Hemorajik kistlerde methemoglobin varlığında belirgin T1 hiperintensite görülür — paramanyetik etki. Fibröz duvar hipointens veya izointens izlenir. Kalsifiye segmentler sinyal boşluğu gösterir. Gadolinyum sonrası fibröz duvar hafif kontrastlanır ancak kist içeriği kontrastlanmaz.
Rapor Cumlesi
Dalaktaki kistik lezyon T1A MR'da hafif hiperintens sinyal göstermekte olup proteinöz/hemorajik kist içeriği ile uyumludur.
B-mod ultrasonografide dalakta iyi sınırlı, genellikle tek loküler, kalın hiperekoik duvarlı kistik lezyon izlenir. İçerik anekoik veya düşük düzeyde internal ekolar (debris, eski kan ürünleri) içerebilir. Duvar kalsifikasyonu hiperekoik kıvrımlı çizgi olarak görülür ve arkasında belirgin akustik gölgelenme (shadowing) izlenir — bu kalsifikasyon bulgusu psödokist için tanısaldır. Posterior akustik güçlenme sıvı içerikli alanda belirgindir ancak kalsifiye duvar segmentlerinin arkasında gölgelenme baskındır. Sıvı-debris seviyeleri büyük kistlerde görülebilir. Doppler'de duvar ve içerikte akım saptanmaz (avasküler lezyon).
Rapor Cumlesi
Dalakta US'de kalın hiperekoik duvarlı kistik lezyon izlenmekte olup duvarda akustik gölgelenme yapan kalsifikasyon mevcuttur.
DWI'da psödokist difüzyon kısıtlaması göstermez — yüksek b-değerlerinde sinyal kaybı ve ADC haritasında yüksek sinyal (>2.0 × 10⁻³ mm²/s) izlenir. Bu bulgu apse (difüzyon kısıtlaması gösteren visköz pürülan içerik) ayırımında kritiktir. T2 shine-through dikkatle değerlendirilmelidir — yüksek b-değerlerinde hiperintens görünüm yanıltıcı olabilir, ADC haritası ile doğrulama zorunludur.
Rapor Cumlesi
Dalaktaki kistik lezyon DWI'da difüzyon kısıtlaması göstermemekte olup ADC haritasında yüksek sinyal ile basit kistik natür desteklenmektedir.
Kriterler
Künt veya penetran karın travması öyküsü. Organize hematomun sıvılaşması ile gelişir. En sık tip.
Ayirt Edici Ozellikler
İçerik hemorajik olabilir (yüksek dansite, T1 hiperintensite). Hemosiderin-yüklü duvar. Travma genellikle aylar-yıllar öncesindedir.
Kriterler
Splenik infarkt (embolik, orak hücre) sonrası nekrotik alanın sıvılaşması ile gelişir. Kama şekilli infarkt alanında kistik transformasyon.
Ayirt Edici Ozellikler
Kama şekilli veya periferik yerleşimli olabilir — infarkt alanının morfolojisini yansıtır. Orak hücre hastalarında bilateral/multipl olabilir.
Kriterler
Pankreatit komplikasyonu olarak pankreatik psödokistin dalağa uzanması. Pankreatik enzimler dalak parankimini eriter.
Ayirt Edici Ozellikler
Pankreas kuyruğu ile dalak hilumu arasında kistik traktus görülebilir. Kist sıvısında yüksek amilaz diagnostik. Pankreatik kalsifikasyonlar eşlik edebilir.
Ayirt Edici Ozellik
Basit kist ince (<1 mm) düzgün duvar, su dansitesi (0-10 HU), kalsifikasyon yok, travma öyküsü yok. Psödokist kalın duvar (2-5 mm), yüksek dansite (15-35 HU), yumurta kabuğu kalsifikasyonu, travma öyküsü.
Ayirt Edici Ozellik
Apse DWI'da difüzyon kısıtlaması gösterir, kalın irregüler duvar ile rim kontrastlanma, klinik ateş/lökositoz. Psödokist difüzyon kısıtlaması göstermez, düzgün duvar, inflamatuar belirteçler düşük.
Ayirt Edici Ozellik
Lenfanjiom multiloküle, ince septalar, duvar kalsifikasyonu yok, genç hasta, travma öyküsü yok. Psödokist tek loküler, kalın duvar, yumurta kabuğu kalsifikasyonu, travma öyküsü.
Ayirt Edici Ozellik
Hemanjiom periferik nodüler kontrastlanma ve sentripetal dolum gösterir — vasküler patern. Psödokist kontrastlanma göstermeyen kistik içerik ve kontrastlanmayan kalın duvar — kistik patern. Hemanjiomda kalsifikasyon flebolitlere bağlı punktat, psödokistte periferik tabaka.
Aciliyet
routineYonetim
conservativeBiyopsi
Gerekli DegilTakip
12-monthSplenik psödokist benign bir lezyondur ve çoğu olguda tedavi gerekmez — asemptomatik kistlerde yıllık US takibi yeterlidir. Büyük (>5 cm), semptomatik veya büyüyen kistlerde cerrahi (splenektomi, parsiyel splenektomi veya perkutan drenaj) düşünülür. Rüptür veya enfekte psödokist acil cerrahi gerektirebilir. Pankreatik uzanımlı psödokistlerde pankreatit tedavisi primer yaklaşımdır. Travma öyküsü olmayan hastalarda diğer kistik lezyonlar (basit kist, kist hidatik, kistik neoplazm) ekarte edilmelidir. Perkutan aspirasyon tanısal olabilir — kist sıvısında yüksek amilaz pankreatik orijini, hemosiderin travmatik orijini destekler.
Splenik psödokist genellikle asemptomatik ve benign seyirlidir. Tipik bulguları olan küçük lezyonlarda takip yeterlidir. Büyük veya semptomatik kistlerde drenaj veya splenektomi düşünülebilir.