Splenik arter anevrizması (SAA), splenik arterin fokal dilatasyonudur ve visseral arter anevrizmalarının en sık görülen tipidir (%60-70). Prevalans otopsi serilerinde %0.01-0.2 arasındadır. Kadınlarda 4 kat daha sık görülür. Multiparite, portal hipertansiyon ve pankreatit risk faktörleridir. Gebelikte rüptür riski belirgin artmıştır (%95 maternal mortalite, %75 fetal mortalite) ve bu nedenle gebelerde veya gebelik planlayan kadınlarda SAA saptanması acil cerrahi/girişimsel değerlendirme gerektirir. BT'de karakteristik kalsifiye halka (ring) görünümü tanısaldır.
Yaş Aralığı
40-80
En Sık Yaş
60
Cinsiyet
Kadin baskin
Prevalans
Nadir Değil
Splenik arter anevrizması, arter duvarındaki elastik liflerin dejenerasyonu ve medial fibrodisplazi sonucu gelişir. Kadınlarda yüksek prevalansı östrojen etkisi ile açıklanır — östrojen elastik liflerin remodeling'ini artırır ve arter duvarını zayıflatır. Multiparitede artmış splenik arter akımı ve hormonal değişiklikler duvar stresini artırır. Portal hipertansiyonda splenik arter akımı artmıştır — artmış hemodinamik stres anevrizma formasyonunu tetikler. Pankreatit ilişkili SAA'da pankreas enzimleri peripankreatik adventisyayı erode eder ve psödoanevrizma oluşur. Görüntülemede kalsifiye halka, anevrizma duvarındaki distrofik kalsifikasyonun yansımasıdır — kronik duvar hasarı ve fibrozis bölgelerinde kalsiyum birikir. Anevrizma lümeni BT anjiyografide kontrast ile dolar ve splenik arterden ayrı dilate bir yapı olarak izlenir.
Kontrastsız BT'de veya düz grafilerde sol üst kadranda splenik arter trasesinde yuvarlak kalsifiye halka yapı. Anevrizma duvarındaki distrofik kalsifikasyonun çevresel dağılımını yansıtır. Bu bulgu, insidental saptanan SAA'nın en karakteristik ve tanınabilir işaretidir — radyolojik olarak patognomoniktir.
Arteriyel fazda splenik arter trasesinde kontrast ile dolan fokal dilatasyon. Anevrizma lümeni splenik arter ile eş zamanlı kontrastlanır. Genellikle yuvarlak/fusiform, iyi sınırlı. Anevrizma çapı >1 cm tanısal kabul edilir. Duvar trombüsü varsa kısmen kontrast dolmayan bölge izlenebilir.
Rapor Cumlesi
Splenik arter trasesinde ... mm çapında, kontrast ile dolan fokal dilatasyon izlenmekte olup splenik arter anevrizması ile uyumludur.
Kontrastsız BT'de sol üst kadranda splenik arter trasesinde kalsifiye halka (ring) yapı. Duvar kalsifikasyonu periferik, halka şeklinde — anevrizma duvarının distrofik kalsifikasyonu. İnsidental düz grafilerde bile saptanabilir. Kalsifikasyon kalınlığı değişkendir; ince linear veya kaba olabilir.
Rapor Cumlesi
Sol üst kadranda splenik arter trasesinde kalsifiye halka yapı izlenmekte olup splenik arter anevrizması ile uyumludur.
B-mod US'de splenik arter trasesinde anekoik veya hipoekoik yuvarlak/oval yapı. Trombüs yoksa anekoik (sıvı dolu lümen); parsiyel trombüs varsa hipoekoik solid komponent içerir. Kalsifiye duvar posterior akustik gölgelenme yapabilir. Peripankreatik veya splenik hilum lokasyonunda izlenir.
Rapor Cumlesi
Splenik arter trasesinde ... mm çapında anekoik/hipoekoik yuvarlak yapı izlenmekte olup splenik arter anevrizması ile uyumludur.
Renkli Doppler US'de anevrizma lümeninde yin-yang işareti (to-and-fro akım paterni). Sistolde anevrizmaya dolan ve diastolde çıkan akım kırmızı-mavi swirl paterni oluşturur. Psödoanevrizmalarda (pankreatit ilişkili) bu patern daha belirgindir. Spektral Doppler'da çift yönlü akım dalgası gösterilir.
Rapor Cumlesi
Renkli Doppler incelemede yin-yang akım paterni gösteren splenik arter anevrizması ile uyumlu vasküler yapı izlenmektedir.
MR'da anevrizma lümeni akım durumuna göre farklı sinyal gösterir. Hızlı akım varsa T2'de flow void (sinyal kaybı) izlenir. Yavaş akım veya trombüs varsa T2'de değişken sinyal — taze trombüs hiperintens, organize trombüs hipointens olabilir. Time-of-flight (TOF) veya faz-kontrast MR anjiyografi tanıyı doğrular.
Rapor Cumlesi
Splenik arter trasesinde flow void/değişken sinyalli fokal dilatasyon izlenmekte olup splenik arter anevrizması ile uyumludur.
Portal venöz fazda anevrizma lümeni hala kontrast dolu (persistent kontrastlanma). Mural trombüs varsa hipodens periferal tabaka olarak izlenir — lümen kontrast dolu, çevre trombüs hipodens. Gecikmiş fazda trombüs duvarı minimal kontrastlanma gösterebilir (vasa vasorum).
Rapor Cumlesi
Portal venöz fazda persistan kontrastlanma gösteren splenik arter anevrizması izlenmekte olup mural trombüs eşlik etmektedir/etmemektedir.
Kriterler
Arter duvarının üç tabakasını (intima, media, adventisya) içerir. En sık tip. Medial fibrodisplazi, multiparite ve portal hipertansiyon ilişkilidir. Genellikle fusiform veya sakküler. Duvar kalsifikasyonu sıktır. Rüptür riski psödoanevrizmalara göre daha düşüktür (%2-10).
Ayirt Edici Ozellikler
Tüm duvar tabakaları intakt, kalsifiye duvar sık, fusiform/sakküler, rüptür riski düşük (%2-10)
Kriterler
Arter duvarı bütünlüğü bozulmuş — adventisya veya çevre doku tarafından sınırlandırılır. Pankreatit (%60-80), travma veya cerrahi sonrası gelişir. Rüptür riski çok yüksek (%37-47). Acil tedavi gerektirir. Kalsifikasyon nadir.
Ayirt Edici Ozellikler
Duvar defekti, pankreatit/travma ilişkili, kalsifikasyon nadir, çok yüksek rüptür riski, acil tedavi gerekir
Kriterler
Çap >5 cm olan SAA. Çok nadir. Rüptür riski çap ile orantılı olarak artmıştır. Kitle etkisi ile çevre organlara bası yapabilir (mide, pankreas). Cerrahi/endovasküler tedavi zorunludur.
Ayirt Edici Ozellikler
Çap >5 cm, çok nadir, kitle etkisi, yüksek rüptür riski, tedavi zorunlu
Ayirt Edici Ozellik
Basit kist anekoik, avasküler yapıdır — Doppler'da akım göstermez. SAA ise Doppler'da yin-yang akım paterni gösterir. Kist splenik parankimde yerleşimli, anevrizma splenik arter trasesindedir. Kalsifiye duvar her ikisinde görülebilir ancak kist duvarı ince ve düzgün, anevrizma duvarı kalın olabilir.
Ayirt Edici Ozellik
Hemanjiom periferik nodüler kontrastlanma ve santripetal fill-in gösterir — anevrizma ise lümenin uniform kontrastla dolmasını gösterir. Hemanjiom splenik parankimde yerleşimli, anevrizma arter trasesindedir. Hemanjiom T2'de hiperintens, anevrizma T2'de flow void gösterir.
Ayirt Edici Ozellik
Apse rim kontrastlanma, internal sıvı dansite ve gaz gösterir; klinik olarak ateş ve lökositoz belirgindir. SAA arteriyel kontrastlanma gösterir ve inflamatuvar bulgular yoktur. Doppler'da apse avasküler, SAA akım gösterir.
Ayirt Edici Ozellik
Lenfoma solid, minimal kontrastlanan kitledir — SAA ise lümen dolarak kontrast tutan vasküler yapıdır. Lenfomada Doppler'da internal vaskülarite izlenir (düzensiz), SAA'da yin-yang paterni izlenir. CTA reformat SAA'yı kesinleştirir — lenfomada vasküler konneksiyon yoktur.
Aciliyet
urgentYonetim
interventionalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
6-monthSAA yönetimi boyut, tip (gerçek/psödo), semptom ve hasta profiline göre belirlenir. Asemptomatik gerçek SAA'larda <2 cm ise 6-12 aylık US/BT takip yeterli olabilir. Tedavi endikasyonları: boyut >2 cm, büyüyen anevrizma, semptomatik, psödoanevrizma (tüm psödoanevrizmalarda acil tedavi), gebe veya gebelik planlayan kadın (rüptür mortalitesi %95). Tedavi seçenekleri: endovasküler embolizasyon (coil/plug — birinci tercih), stent-greft yerleştirme veya cerrahi (splenektomi ± distal pankreatektomi). Rüptür durumunda acil cerrahi gereklidir.
Splenik arter anevrizması >2 cm ise veya semptomatik ise rüptür riski nedeniyle tedavi gerektirir. Gebelikte rüptür riski yüksektir (%95 maternal mortalite). Tedavi seçenekleri embolizasyon veya cerrahidir.