Benign gastrik ulser, mide mukozasinda muskularis mukoza tabakasini asan fokal defekt olup en sik Helicobacter pylori enfeksiyonu ve non-steroid anti-inflamatuar ilac (NSAIi) kullanimina baglidir. Ulserler en sik mide kucuk kurvaturunda ve angularis insizura bolgesinde gorulur. Goruntuleme olarak BT'de ulser krateri, cevre mukozada odem ve kalinlasma, Hampton cizgisi (ince radyolusen cizgi) benign ozellikleri gosterir. Endoskopi ile tani ve biyopsi altin standarttir. Komplikasyonlar arasinda kanama, perforasyon, penetrasyon ve gastrik cikis obstruksiyonu yer alir. PPI tedavisi ve H. pylori eradikasyonu primer tedavi yaklasimlardir.
Yaş Aralığı
30-75
En Sık Yaş
55
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Sık
Benign gastrik ulser, mide mukozasinin koruyucu mekanizmalari (mukus-bikarbonat bariyeri, mukozal kan akimi, epitelyal rejenerasyon) ile agresif faktorler (asit, pepsin, H. pylori, NSAIi) arasindaki dengenin bozulmasi sonucu gelisir. H. pylori, ureaaz enzimi ile uretilen amonyak araciligiyla mukozal bariyeri dogrudan hasar verir ve inflamasyonu tetikler. NSAIi'ler ise COX-1 inhibisyonu yoluyla prostaglandin sentezini azaltarak mukozal kan akimi ve mukus sekresyonunu bozar. Ortaya cikan mukozal hasar muskularis mukoza'yi asar ve submukoza veya daha derin tabakalara ulasir — bu ozellik erozyondan farklidir. BT'de ulser krateri lumen icine acilan fokal mural defekt olarak gorulur. Cevreleyen reaktif odem ve inflamasyon mukozal kalinlasma ve kontrastlanma artisina neden olur. Kronik ulserler fibrozis ile iyilesir ve skar dokusu olusar — bu da duvar retraksiyonu ve deformiteye yol acar. Perforasyon durumunda serbest hava peritoneal kaviteye yayilir ve BT'de pnomoperitoneum olarak saptanir.
Ulser kraterinin kenari ile cevre kalinlasmis mukoza arasindaki ince radyolusen (dusuk dansiteli) cizgi — submukozal odem tabakasidir. Bu bulgu benign gastrik ulserin klasik radyolojik isareti olup malign ulserden ayirmada degerlidir. Malign ulserlerde mukozal cizgi bozulmus veya irregülerdir.
Portal venoz fazda mide duvarinda fokal ulser krateri — lumen icine acilan mural defekt. Krater cevresinde mukozal odem ve simetrik kalinlasma gorulur. Cevre mukoza duzgun konturlu olup belirgin kontrastlanma gosterir. Ulser tabani kontrast madde ile dolarak gorulbilir. Hampton cizgisi (krater kenari ile kalinlasmis mukoza arasindaki ince radyolusen cizgi) BT'de zor gorulse de ince kesit reformasyonlarda tanimlanabilir.
Rapor Cumlesi
Mide kucuk kurvaturunda/angularis insizura bolgesinde ulser krateri ile uyumlu fokal mural defekt ve cevre mukozada simetrik odem/kalinlasma izlenmektedir; benign gastrik ulser on planda dusunulmelidir.
Kanayan ulserde arteriyel fazda aktif kontrast ekstravazasyonu — lumen icinde veya ulser kraterinde yuksek dansiteli kontrast birikimi (>90 HU). Bu bulgu aktif arteriyel kanamayi gosterir ve acil girisim gerektirir. Sentinel pihti (sentinel clot sign) — ulser cevresi veya lumen icinde yuksek dansiteli pihti (60-80 HU) yakin zamanda kanama isaretidir.
Rapor Cumlesi
Ulser kraterinde arteriyel fazda aktif kontrast ekstravazasyonu izlenmekte olup aktif kanama ile uyumludur; acil endoskopik veya girisimisel mudahale onerilir.
Perfore ulserde kontrastsiz BT'de serbest intraperitoneal hava (pnomoperitoneum). En sik subdiafragmatik alanda gorulur. Mide cevresi serbest sivi ve karaciger on yuzunde hava birikimi (perihepatic air) tipiktir. Peritoneal yagli planlarda hazilanma ve streaky dansite artisi peritonit bulgularini gosterir.
Rapor Cumlesi
Peritoneal kavitede serbest hava (pnomoperitoneum) izlenmekte olup gastrik ulser perforasyonu ile uyumludur; acil cerrahi konsultasyon onerilir.
T2 agirlikli goruntulerde ulser cevresi mukozada hiperintens sinyal — odem ve inflamasyonu yansitir. Ulser krateri T2'de sivi sinyali ile dolu gorulur. Cevre mide duvarinda T2 hiperintensite submukozal odemi gosterir. Korunmus duvar katmanlanmasi benigniteyi destekler.
Rapor Cumlesi
MR T2 agirlikli goruntulerde ulser cevresindeki mukozada hiperintens odem ve korunmus duvar katmanlanmasi izlenmekte olup benign ulser ile uyumludur.
Ultrasonografide mide duvarinda fokal kalinlasma ve lumen icine acilan eko-free veya hipoekoik krater. Cevre mukozada odem nedeniyle hipoekoik kalinlasma gorulur. Normal duvar katmanlanmasi korunmustur. Krater icinde hava ekojenleri veya debris gorulbilir. Buyuk ulserler (>2 cm) US ile daha kolay tanimlanir.
Rapor Cumlesi
Ultrasonografide mide duvarinda fokal kalinlasma ve lumen icine acilan krater izlenmekte olup cevre mukozada odem ile uyumlu hipoekoik kalinlasma mevcuttur; benign gastrik ulser ile uyumludur.
Penetran ulserde gecikmiis faz BT'de ulser kraterinin mide duvari otesine komsuy organa (pankreas, karaciger, omentum) uzandigi gorulur. Krater ile komsu organ arasinda inflamatuvar kalinkasma ve yagli planlarda hazilanma mevcuttur. Perforasyon aksine serbest hava gorulmez cunku penetrasyon organize ve sinirlari belirlidir. Mide-pankreas penetrasyonu en sik posterior duvar ulserlerinde gorulur.
Rapor Cumlesi
Ulser kraterinin mide duvarini asarak komsu ___ organina penetre oldugu izlenmekte olup gecikmiis fazda cevre dokularda inflamatuvar degisiklikler mevcuttur; penetran ulser ile uyumludur.
Kriterler
H. pylori pozitif biyopsi veya noninvaziv testler (urea nefes testi, antijen testi). Antrum ve korpus mukozasinda kronik aktif gastrit. Eradikasyon tedavisi ile iyilesme.
Ayirt Edici Ozellikler
En sik neden (%60-70). Antrum ve kucuk kurvatura hakimiyeti. Eradikasyon sonrasi rekurrens orani dusuk (<5%). Kronik vakalarda intestinal metaplazi ve displazi riski.
Kriterler
NSAIi/aspirin kullanim oykusu. COX-1 inhibisyonuna bagli mukozal koruma kaybi. Multipl ulserler ve erozyonlar ile birlikte gorulbilir.
Ayirt Edici Ozellikler
Antrum ve korpusta multipl erozyonlar ve ulserler. Daha az periulser odem. NSAIi kesilmesi ve PPI ile hizli iyilesme. H. pylori ile birliktelik ulser riskini arttirir.
Kriterler
Kritik hasta (yogun bakim, multipl organ yetmezligi, buyuk yaniklar, kafa travmasi). Mukozal iskemi ve reperfuzyon hasari sonucu gelisir.
Ayirt Edici Ozellikler
Fundus hakimiyetli (Curling ulser — yanik; Cushing ulser — kafa travmasi). Akut, yuzeyel, multipl. BT'de mukozal odeme superpoze multipl sog kraterler. Profilaktik PPI ile onlenebilir.
Ayirt Edici Ozellik
Malign ulser irregüler, kaba konturlu krater kenarlarina sahipken benign ulser duzgun, simetrik kenarlara sahiptir. Malign ulserde Carman meniskus isareti (krater kenari lumene dogru konveks), duvar katmanlanmasinin bozulmasi, perigatrik lenfadenopati ve uzak metastaz eslik edebilir.
Ayirt Edici Ozellik
Gastrik lenfomada ulserasyon diffuz duvar kalinlasmasi zeminine eslik eder ve multipl olabilir; benign ulser fokal olup cevre duvar normal kalinliktadir. Lenfomada mide duvari elastik ve dilatabl kalabilir (aneurizmal dilatasyon).
Ayirt Edici Ozellik
GIST ulserasyonu submukozal kokenli kitle uzerinde gelisir ve kitle komponenti belirgindir; benign ulserde kitle komponenti yoktur. GIST ekzofitik buyume gosterebilir ve heterojen kontrastlanma tipiktir.
Ayirt Edici Ozellik
Gastrit diffuz mukozal kalinlasma gosterir ancak fokal ulser krateri yoktur; benign ulserde fokal krater defekti mevcuttur. Erosif gastritte multipl yuzeyel mukozal defektler gorulbilir ancak bunlar muskularis mukoza'yi asmaz.
Aciliyet
urgentYonetim
medicalBiyopsi
GerekliTakip
3-monthTum gastrik ulserler maligniteyi ekarte etmek icin endoskopik biyopsi gerektirir. PPI tedavisi (8 hafta) ve H. pylori eradikasyonu primer tedavidir. Tedavi sonrasi kontrol endoskopi ile iyilesme dogrulanmalidir — iyilesmeyen ulserler malignite icin tekrar biyopsi gerektirir. Komplike ulserler (kanama, perforasyon) acil mudahale gerektirir. NSAIi kullaniminin kesilmesi veya gastroprotektif ilac eklenmesi onemlidir.
Benign mide ülseri H. pylori eradikasyonu ve PPI tedavisi ile iyileşir. Komplikasyonları arasında kanama, perforasyon ve gastrik outlet obstrüksiyonu sayılır. Tedaviye yanıt vermeyen veya şüpheli ülserlerde malignite ekartasyonu için biyopsi şarttır.