Dermatofibrom (benign fibröz histiositom), dermis içinde fibroblast ve histiosit proliferasyonundan oluşan sık görülen benign kutanöz lezyondur. Alt ekstremitelerde (%70) en sık görülür ve 20-40 yaş kadınlarda daha sıktır (K:E = 2:1). Böcek ısırığı, travma veya follikülit gibi tetikleyiciler sonrası reaktif süreçle gelişebilir; ancak bazı olgularda gerçek neoplastik klonal proliferasyon olduğu gösterilmiştir. Klinik olarak küçük (<2 cm), firm, dermal yerleşimli, cilt renginde veya kahverengi nodül olarak prezente olur ve patognomonik klinik bulgu 'dimple sign'dır — lateral kompresyonla lezyon merkezi çöker. Ultrasonografi tanısal modalitedir ve dermis içinde küçük, oval, hipoekoik solid nodül karakteristiktir; dinamik US'de dimple sign'ın gerçek zamanlı gösterilmesi tanıyı güçlendirir.
Yaş Aralığı
15-60
En Sık Yaş
35
Cinsiyet
Kadin baskin
Prevalans
Sık
Dermatofibrom, dermis içinde fibroblastların ve histiositlerin reaktif veya neoplastik proliferasyonudur. Tetikleyici faktör (böcek ısırığı, follikülit, travma) dermiste inflamatuar kaskadı başlatır — makrofajlar ve fibroblastlar aktive olur → kollajen üretimi artar ve histiosit infiltrasyonu gelişir. Lezyon dermis-epidermis bileşkesinden başlar ve dermis içinde ekspanse olur; üzerindeki epidermiste reaktif akantoz ve bazal tabaka hiperpigmentasyonu gelişir. Histopatolojik olarak iğsi hücreler ve kollajen lifleri karakteristik 'storiform' (matris benzeri, çark paterni) dizilim gösterir — bu düzenli hücresel mimari ultrasonografide homojen hipoekoik görünümü belirler. Ultrasonografide hipoekoik görünüm, yoğun sellüler yapının (fibroblast/histiosit) normal dermisin düzenli kollajen ağ yapısından belirgin biçimde farklı akustik empedans oluşturmasından kaynaklanır — sellüler alanlar düşük empedanslı, çevre kollajen ağ yüksek empedanslıdır ve bu empedans farkı net kontrast sağlar. Dimple sign'ın anatomik temeli lezyonun dermise sıkıca entegre olmasıdır: dermatofibrom dermisin kollajen iskeletine interdigitasyon gösterir ve bağımsız hareket edemez; lateral kompresyon uygulandığında epidermis-dermis bileşkesi gerilir ve lezyon üzerindeki epidermis aşağı çekilir → merkezi çökme oluşur. Minimal vaskülarite, lezyonun düşük metabolik aktiviteli matür fibröz dokudan oluşmasını yansıtır ve neoanjiyogenezin sınırlı olduğunu gösterir.
Lateral kompresyonla dermatofibrom merkezinin çökmesi (dimple sign) dermise sıkı bağlantıyı gösterir ve patognomoniktir. Klinik muayenede parmakla lateral kompresyonla da gözlenir. Dinamik US'de gerçek zamanlı gösterilmesi tanıyı kesinleştirir — hiperekoik epidermal çizginin lezyon merkezi üzerinde içe doğru çökmesi olarak izlenir. Bu bulgu başka hiçbir dermal lezyonda görülmez.
Yüksek frekanslı (15-18 MHz) lineer probla dermis içinde küçük (<2 cm), oval, hipoekoik solid nodül izlenir. Sınırlar genellikle iyi tanımlıdır ancak düzensiz olabilir. Uzun aks cilt yüzeyine paralel veya hafif oblik seyredebilir. Lezyon dermisin alt yarısında yerleşir ve subkutan yağa doğru hafif dışbükey protrüzyon gösterebilir — 'mushroom sign'. İç yapısı homojen hipoekoiktir ve storiform hücresel dizilimi yansıtır. Epidermis üzerinde reaktif kalınlaşma (hiperekoik bant genişlemesi) görülebilir ve bu bulgu lezyonun kronik irritasyon oluşturduğunu gösterir.
Rapor Cumlesi
Dermis içinde küçük, oval, homojen hipoekoik solid nodül izlenmektedir; dermatofibrom ile uyumludur.
Color ve power Doppler'da dermatofibrom içinde minimal veya hiç vasküler sinyal izlenmez. Bazı olgularda periferik minimal vaskülarite görülebilir — bu lezyonun çevre dermisin normal kapiller ağı ile ilişkisini yansıtır. İnflamasyon veya travma durumunda perilesional hafif artmış vaskülarite gözlenebilir ancak internal belirgin vaskülarite yoktur. Bu avasküler/hipovasküler patern benign natürü destekler ve hipervaskler malign lezyonlardan (melanom, dermatofibrosarcoma protuberans) ayırıcı tanıda önemli kriterdir.
Rapor Cumlesi
Color ve power Doppler'da lezyon içinde anlamlı vasküler sinyal saptanmamıştır; benign solid lezyon ile uyumludur.
Dinamik ultrasonografide prob ile lateral kompresyon uygulandığında lezyonun merkezi çöker — 'dimple sign' (çukurlaşma işareti). Bu bulgu dermatofibromun dermise sıkı bağlantısını yansıtır ve klinik muayenedeki dimple sign'ın ultrasonografik karşılığıdır. Kompresyon sırasında lezyon laterale kaymaz ve kayma (sliding) hareketi göstermez — dermise sabitlenmiştir. Aynı manevra sırasında çevre subkutan yağ deforme olurken lezyon şeklini korur. Bu dinamik değerlendirme, dermatofibromun tanısında gerçek zamanlı US'nin önemini vurgular ve statik görüntüleme ile gösterilemez.
Rapor Cumlesi
Dinamik değerlendirmede lateral kompresyonla lezyonun merkezi çökmektedir (dimple sign); dermatofibrom için patognomonik bulgudur.
Dermatofibrom üzerindeki epidermis reaktif olarak kalınlaşmış olabilir — hiperekoik epidermal çizgi normalden (0.1-0.2 mm) belirgin şekilde kalın (0.3-0.5 mm) izlenir. Bu reaktif epidermal hiperplazi lezyonun kronik irritasyonunu ve dermatofibrom tarafından üretilen büyüme faktörlerinin epidermal proliferasyonu stimüle etmesini yansıtır. Histopatolojik olarak epidermal hiperpigmentasyon ve bazal tabaka hiperplazisi eşlik eder. Kalınlaşmış epidermis altında dermatofibromun hipoekoik nodülü 'sandviç' görünümü oluşturur: üstte kalın hiperekoik epidermis + orta hipoekoik lezyon + altta hiperekoik subkutan yağ sınırı.
Rapor Cumlesi
Lezyon üzerindeki epidermis reaktif olarak kalınlaşmış izlenmektedir; dermatofibrom ile uyumlu bulgudur.
T2 ağırlıklı MR görüntülerde dermatofibrom düşük-orta sinyal gösterir — kollajen-zengin fibröz dokunun kısa T2 relaksasyonunu yansıtır. Çevre dermisten hafif farklı sinyal izlenir ancak lezyon küçük boyutu nedeniyle MR'da zor değerlendirilebilir. T1 ağırlıklı görüntülerde izointens veya hafif hipointenstir. Kontrastlı serilerde hafif-orta kontrastlanma gösterebilir — bu bulgu lezyon içindeki granülasyon dokusu ve histiositik komponentteki kapiller permeabilite artışını yansıtır. Histiositik varyantlarda hemosiderin birikimi T2* ve SWI sekanslarda sinyal kaybına yol açabilir.
Rapor Cumlesi
Lezyon T2 ağırlıklı görüntülerde düşük-orta sinyal göstermektedir; fibröz dokuyla uyumludur.
Dermatofibrom dermisin alt kısmında yerleşir ve subkutan yağa doğru dışbükey kabarıklık ('mushroom sign' / 'iceberg pattern') gösterebilir. Bu protrüzyon, lezyonun dermis içinde ekspanse olurken dermis-subkutis bileşkesini aşağı itmesinden kaynaklanır. Subkutan yağ dokusuna gerçek invazyon yoktur — lezyon dermis sınırları içinde kalır. Transvers kesitte bu protrüzyon en belirgin şekilde izlenir ve dermatofibromun dermis-subkutis bileşkesine olan konveks ilişkisi tipik görünümü oluşturur. Bu bulgu sellüler dermatofibrom varyantında daha belirgin olabilir.
Rapor Cumlesi
Lezyon dermisin alt bölümünde yerleşmekte olup subkutan yağa doğru dışbükey protrüzyon göstermektedir.
Strain elastografide dermatofibrom çevre dermise kıyasla belirgin sert (mavi kodlama) izlenir — fibröz doku bileşimini yansıtır. Strain ratio genellikle >3'tür (lezyon/çevre doku). Bu sertlik, lezyonun histolojik bileşimi ile uyumludur: yoğun kollajen lifleri ve sellüler elemanlar elastik deformasyona dirençli yapı oluşturur. Shear wave elastografide elastisite değerleri genellikle 50-100 kPa arasındadır (normal dermis 10-20 kPa). Elastografi bulgusu tek başına tanısal değildir ancak solid natürü destekler ve yumuşak lezyonlardan (lipom, kist) ayırmada yardımcıdır.
Rapor Cumlesi
Elastografide lezyon çevre dokuya kıyasla belirgin sert izlenmektedir; fibröz solid lezyon ile uyumludur.
Kriterler
En sık tip (%80). Küçük, firm, kahverengi, dermal nodül. Histolojide storiform paternde iğsi hücreler ve kollajen ağırlıklı stroma.
Ayirt Edici Ozellikler
US'de homojen hipoekoik, iyi sınırlı, dimple sign pozitif, avasküler. MR T2'de düşük sinyal (yoğun kollajen). Nüks riski düşük.
Kriterler
Daha yüksek sellülarite, daha büyük boyut (genellikle >2 cm), subkutan yağa uzanım olabilir. Histolojide fasikül oluşturan yoğun hücresel proliferasyon.
Ayirt Edici Ozellikler
US'de daha belirgin hipoekoik (düşük empedanslı hücresel doku baskın), hafif artmış vaskülarite, lokal nüks riski daha yüksek (%10-25). DFSP ile ayırıcı tanı gerekebilir — DFSP daha büyük, düzensiz sınırlı, tentaküler uzantılar gösterir.
Kriterler
Hemorajik değişiklikler gösteren nadir varyant (%2). Kan dolu psödovasküler boşluklar içerir. Hızlı büyüme ve mavimsi cilt renk değişikliği.
Ayirt Edici Ozellikler
US'de kistik-solid mikst görünüm, hemorajik alanlar farklı ekojenite gösterir (akut kanama hiperekoik, organize kanama hipoekoik). MR T1'de subakut kanama hiperintens. Hızlı büyüme ile melanom/sarkom şüphesi uyandırabilir — biyopsi gerekebilir.
Kriterler
Belirgin hemosiderin birikimi ve damarsal komponent. Histolojide hemosiderin yüklü makrofajlar ve küçük vasküler yapılar.
Ayirt Edici Ozellikler
MR'da hemosiderin etkisi: T2/GRE'de belirgin sinyal kaybı (blooming), T1'de düşük sinyal. US'de diğer varyantlara göre daha heterojen olabilir. Kahverengi-mavi klinik görünüm.
Ayirt Edici Ozellik
Schwannom sinir seyri boyunca, periferik eksentrik yerleşimli, tail sign (giren/çıkan sinir uçları) ve belirgin posterior güçlenme gösterir — myxoid komponent düşük atenuasyon sağlar. Dermatofibrom dermis içinde, sinir ile ilişkisiz, dimple sign pozitif, posterior güçlenme yoktur.
Ayirt Edici Ozellik
Epidermoid kist kistik yapıdadır — belirgin posterior güçlenme, lamine (soğan kabuğu) patern, subkutan yerleşim ve avasküler iç yapı gösterir. Dermatofibrom solid yapıdadır — posterior güçlenme yok, homojen hipoekoik, dermal yerleşim, dimple sign pozitif.
Ayirt Edici Ozellik
Pilomatriksoma belirgin kalsifikasyon + posterior akustik gölgelenme gösterir ve çocuklarda sıktır. Dermatofibrom kalsifikasyon içermez, genç kadınlarda sıktır ve dimple sign pozitiftir. Pilomatriksomada ayrıca periferik hipoekojenik halo ve internal kalsifiye alanlar 'target-like' görünüm oluşturur.
Ayirt Edici Ozellik
DFSP dermis kökenli malign tümördür ve tentaküler uzantılar, irregüler sınır, daha büyük boyut (>3 cm) ve artmış vaskülarite gösterir. Dermatofibrom küçük (<2 cm), iyi sınırlı, dimple sign pozitif ve avaskülerdir. DFSP protuberan (kabarık) yapıda olup 'multiple nodule sign' gösterebilir.
Aciliyet
routineYonetim
conservativeBiyopsi
Gerekli DegilTakip
no-follow-upDermatofibrom tamamen benign olup malignite potansiyeli yoktur. Tipik klinik (dimple sign) ve US bulgularında tanı güvenle konur ve biyopsi gerekmez. Tedavi gerekmez; kozmetik nedenle veya hasta rahatsızlığında eksizyon yapılabilir (nüks oranı %2-3, sellüler tipte %10-25). Atipik özellikler (hızlı büyüme, >3 cm, subkutan yağa belirgin invazyon, yüksek vaskülarite) gösterenlerde dermatofibrosarcoma protuberans (DFSP) ekartasyonu için biyopsi gerekir. Gardner sendromu veya lupus eritematozus ile multipl dermatofibrom ilişkisi bildirilmiştir.
Dermatofibromlar benign lezyonlardır ve tedavi gerektirmez. Kozmetik endikasyonda veya atipik klinik bulgularda (hızlı büyüme, >2 cm, derin uzanım) biyopsi önerilir. Dermatofibrosarkoma protuberans ile ayırıcı tanı önemlidir — DFSP daha büyük, derin ve agresiftir. Multipl dermatofibromlar immünsüpresyon veya SLE ile ilişkili olabilir.