Orsit, testisin enflamatuar bir durumudur ve genellikle viral (kabakulak) veya bakteriyel enfeksiyonlardan kaynaklanir. Bakteriyel orsit siklikla epididimitin yayilimi ile ortaya cikar (epididimo-orsit). Ultrasonografi birincil goruntuleme yontemidir ve tipik olarak testiste buyume, heterojen ekojenite ve renkli Doppler'da belirgin hipervaskularite gosterir. Akut orsitte reaktif hidrosel siklikla eslik eder. Tedavi edilmezse apse formasyonu, testis infarktusuna ve infertiliteye yol acabilir. Kabakulak orsiti tipik olarak bilateral ve puberte sonrasi erkeklerde gorulur. Bakteriyel orsit ise genellikle unilateraldir ve uriner sistem enfeksiyonlari ile iliskilidir. Kronik orsit fokal hipoekoik alanlar nedeniyle neoplazileri taklit edebilir.
Yaş Aralığı
15-45
En Sık Yaş
30
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Sık
Orsit patofizyolojisi enfeksiyoz ajana gore degisir. Bakteriyel orsit genellikle retrograd yolla ureter ve vas deferens araciligi ile testise ulasan gram-negatif organizmalar (E. coli, Klebsiella) veya cinsel yolla bulasan patojenler (Chlamydia, Neisseria) tarafindan olusturulur. Enflamatuar infiltrat (notrofiller, lenfositler) interstisyel odem ve konjesyona neden olur; bu durum ultrasonografide testis buyumesi ve hipervaskularite olarak yansir. Hipervaskularite, enflamatuar mediaterlerin (prostaglandinler, histamin) lokal vazodilatasyona yol acmasindan kaynaklanir ve renkli Doppler'da artmis kan akimi olarak goruntulenir. Viral orsitte (kabakulak) virus dogrudan seminifer tubulusleri enfekte eder ve interstisyel odem olusturur; bu da bilateral testis buyumesine ve tubular hasar nedeniyle infertiliteye yol acabilir. Kronik orsitte fibroz ve granulomatoz enflamasyon gelisir; bu durum MR'da T2 hipointensite ve fokal hipoekoik alanlar olarak gorulur ve neoplaziden ayirt edilmesi zorlasir.
Renkli Doppler'da testis parankiminde belirgin artmis kan akimi — enflamatuar hiperemiyi yansitir ve torsiyon (avaskuler) ile en kritik ayirici tani kriteridir. Orsitte arter akimi artar ve vaskular rezistans azalir.
Akut orsitte testis diffuz olarak buyumustir ve normal homojen ekopaterini kaybederek heterojen gorunum kazanir. Parankim icinde yaygin hipoekoik alanlar interstisyel odem ve enflamatuar infiltrati yansitir. Etkilenen testis kontralateral normale gore belirgin buyuktur (en az %20-30 hacim artisi). Epididim de siklikla buyumis ve hipoekoik gorulur (epididimo-orsit). Testikuler buyume ve heterojenite enflamasyonun siddetine paraleldir.
Rapor Cumlesi
Testis diffuz olarak buyumis olup heterojen parankim ekosu gostermektedir; bulgular akut orsit ile uyumludur.
Renkli ve power Doppler'da testis parankiminde belirgin artmis kan akimi izlenir — enflamatuar hiperemiyi yansitir. Vaskuler sinyal yogunlugu kontralateral normal testise kiyasla belirgin artmistir. Bu bulgu, torsiyon (avaskuler/hipovaskularite) ile orsit (hipervaskularite) ayirici tanisinda en kritik kriterdir. Hipervaskularite diffuz veya fokal olabilir. Power Doppler, dusuk akimli durumlarda bile enflamatuar hipervaskulariteyi gostermede renkli Doppler'dan daha duyarlidir.
Rapor Cumlesi
Renkli Doppler'da testis parankiminde belirgin artmis vaskularite izlenmektedir; bu bulgu enflamatuar hiperemi ile uyumlu olup torsiyon ekarte edilmistir.
Testis cevresinde reaktif hidrosel (anekoik sivi koleksiyonu) ve skrotal duvar kalinlasmasi izlenir. Hidrosel genellikle az-orta miktardadir ve enflamatuar eksudasyonu yansitir. Skrotal duvar kalinlasmasi (>3 mm) odem ve enflamatuar infiltrasyondan kaynaklanir. Epididim buyumis ve hipoekoik gorulur — ozellikle epididim basi ve govdesi etkilenir. Peritestikuler yapilar (tunica vaginalis, kremasterik yapılar) da etkilenebilir.
Rapor Cumlesi
Testis cevresinde reaktif hidrosel ve skrotal duvar kalinlasmasi izlenmektedir; bulgular peritestikuler enflamasyon ile uyumludur.
T2 agirlikli MR goruntulerde etkilenen testis diffuz olarak buyumis ve hiperintens sinyal gosterir — interstisyel odem ve artmis su icerigini yansitir. Normal testis T2'de homojen ara-yuksek sinyal gosterirken, orsitte sinyal intensitesi daha da artar ve heterojen hale gelir. Epididim de odemli ve T2 hiperintens gorulur. Peritestikuler sivi (hidrosel) T2'de parlak sinyal verir.
Rapor Cumlesi
Testis T2 agirlikli sekanslarda diffuz buyume ve artmis sinyal intensitesi gostermektedir; bulgular akut orsit ile uyumludur.
Difuzyon agirlikli goruntuleme (DWI) akut orsitte etkilenen testiste kisitli difuzyon gosterebilir — yuksek b-deger goruntulerde hiperintensite ve ADC haritasinda azalmis sinyal seklinde izlenir. Difuzyon kisitlamasi enflamatuar hucre yogunlugu ve interstisyel odemden kaynaklanir. Bu bulgu orsit ile tumorun ayirici tanisinda yardimci olabilir ancak tek basina spesifik degildir. Apse formasyonu gelisirse, difuzyon kisitlamasi daha belirgin ve fokal hale gelir.
Rapor Cumlesi
Etkilenen testiste DWI'da difuzyon kisitlamasi izlenmektedir; ADC degerleri kontralateral normal testise gore azalmistir.
T1 agirlikli goruntulerde orsitli testis kontralateral normale gore izointens veya hafif hipointens gorulur. Kontrastli sekanslarda diffuz ve belirgin kontrastlanma izlenir — enflamatuar hiperemiyi yansitir. Kontrastlanma homojen veya heterojen olabilir. Apse gelisiminde santral kontrastlanmayan alan (nekrotik merkez) periferal halkavari kontrastlanma ile cevrelenir. Epididim de kontrastlanir. Skrotal duvar ve tunikalar kontrastlanma gosterebilir.
Rapor Cumlesi
Kontrastli T1 agirlikli sekanslarda testiste diffuz ve belirgin kontrastlanma izlenmektedir; bulgular enflamatuar hiperemi ile uyumludur.
BT, testikuler patoloji icin birincil goruntuleme yontemi olmamakla birlikte, karin pelvis BT'de insidental olarak skrotal bulgular saptanabilir. Orsitte etkilenen testis buyumis ve kontrastli BT'de artmis kontrastlanma gosterir. Peritestikuler sivi (hidrosel), skrotal duvar kalinlasmasi ve reaktif inguinal lenfadenopati eslik edebilir. BT ozellikle komplikasyonlarin (apse, infarkt, Fournier gangreni) degerlendirilmesinde faydalidir.
Rapor Cumlesi
BT'de testiste buyume ve artmis kontrastlanma ile peritestikuler sivi izlenmektedir; bulgular orsit ile uyumludur.
Kriterler
Bakteriyel enfeksiyon (E. coli, Klebsiella, cinsel yolla bulasan ajanlar) kaynakli akut enflamasyon. Genellikle epididimitin yayilimi ile ortaya cikar (epididimo-orsit). Unilateral, ani baslangi, ates ve piüri ile iliskili.
Ayirt Edici Ozellikler
Epididim genellikle once etkilenir — epididim buyumesi ve hipervaskularitesi belirgindir. Unilateral tutulum tipiktir. Idrar kulturu pozitif olabilir. US'de testis ve epididimde diffuz hipervaskularite.
Kriterler
Kabakulak virusu kaynaklı orsit — puberte sonrasi erkeklerin %20-30'unda kabakulak komplikasyonu olarak gelisir. Parotit sonrasi 4-8 gun icinde ortaya cikar. Bilateral tutulum %30 olguda gorulur.
Ayirt Edici Ozellikler
Epididim tipik olarak etkilenmez (izole orsit). Bilateral tutulum daha sik. Testis atrofisi ve infertilite riski yuksek (%50 olguda atrofi). Kabakulak oykusu/parotit klinik ipucu.
Kriterler
Kronik enflamasyon veya granulamatoz reaksiyon — tuberkuloz, sarkoidoz, idiyopatik granulamatoz orsit, fungal enfeksiyonlar. Fokal hipoekoik lezyonlar nedeniyle malignite ile karisabilir. Testis atrofisi gelisebilir.
Ayirt Edici Ozellikler
Fokal hipoekoik lezyon(lar) — tümörü taklit eder. Kalsifikasyonlar görülebilir (TB). Epididim tutulumu sık (TB orsitinde). MR'da T2 hipointensite (fibroz). Klinik korelasyon ve biyopsi genellikle gereklidir.
Kriterler
Tedavi edilmeyen veya siddetli orsitte gelisen komplikasyonlar: testikuler apse (fokal sivi koleksiyonu), testis infarktu (tunika albuginea icinde basinca bagli iskemi), Fournier gangreni (nekrotizan fasiit).
Ayirt Edici Ozellikler
Apse: kalin duvarli, avaskular santral alan, DWI kisitlama. Infarkt: kama seklinde avaskuler bölge (segmental) veya diffuz avaskuler alan (global). Fournier: cilt alti gaz, fasyal kalinlasma — ACİL CERRAHI.
Ayirt Edici Ozellik
Torsiyon: Doppler'da AZALMIS/YOK kan akimi + whirlpool sign + spermatik kord rotasyonu. Orsit: ARTMIS kan akimi (hipervaskularite). Bu ayirim ACİL'dir — torsiyon cerrahi gerektirir.
Ayirt Edici Ozellik
Seminoma: iyi sinirli, homojen hipoekoik solid kitle, tipik olarak agrisiz. Orsit: diffuz heterojen buyume, agri ve ates ile. Ancak kronik orsit fokal lezyonlarla seminomu taklit edebilir — biyopsi gerekebilir.
Ayirt Edici Ozellik
Lenfoma: >50 yas, bilateral, diffuz hipoekoik infiltrasyon, artmis vaskularite (orsit ile benzer!). Ayirici tani: lenfomada ates/piyuri yoktur, tumar belirtecleri normaldir, bilateral tutulum daha siktir. Biyopsi gerekebilir.
Ayirt Edici Ozellik
Apse, orsitin komplikasyonudur: iyi sinirli, kalin duvarli, hipoekoik/kompleks sivi koleksiyonu, santral avaskularite ile periferal hipervaskularite (halka isareti). DWI'da belirgin difuzyon kisitlamasi.
Aciliyet
urgentYonetim
medicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
6-monthAkut orsit antibiyotik tedavisi ile yonetilir. Torsiyon mutlaka ekarte edilmelidir (ACİL Doppler). Komplikasyon gelisiminde (apse, infarkt) cerrahi gerekebilir. Kronik/fokal orsit malignite ile karisabilir — biyopsi gerekebilir. Kabakulak orsitinde %50 olguda testis atrofisi ve infertilite gelisebilir. Takip US'si tedavi yaniti ve komplikasyonlarin degerlendirilmesi icin 4-6 hafta sonra onerilir.
Orşit/epididimo-orşit antibiyotik tedavisi ile çoğunlukla tam iyileşir. Kritik ayırıcı tanı testis torsiyonudur — Doppler vaskülarite varlığı torsiyonu ekarte eder. Komplikasyonlar arasında apse formasyonu, testiküler infarkt, kronik orşit ve infertilite yer alır. Kabakulak orşiti bilateral olabilir ve atrofi riski taşır. Tedavi edilmezse Fournier gangreni gibi hayatı tehdit eden duruma ilerleyebilir.