Servikal karsinom dunya genelinde kadinlarda dorduncu en sik gorülen kanserdir. Skuamöz hucreli karsinom (SCC) en sik alt tiptir (%70-80), bunu adenokarsinom takip eder (%20-25). HPV enfeksiyonu (ozellikle tip 16 ve 18) etyolojide birincil rol oynar. Erken evre hastalık (FIGO IB1 ve altı) cerrahi ile tedavi edilirken, lokal ileri evre (IB2-IVA) konkomitan kemoradyoterapi ile tedavi edilir. MR görüntüleme servikal karsinomun lokal evrelemesinde altın standart olmaya devam etmektedir — tümör boyutu, parametriyal invazyon, vajinal invazyon ve pelvik duvar tutulumu degerlendirmesinde kritik rol oynar. FIGO 2018 güncellemesi ile lenf nodu durumu da evrelemeye dahil edilmistir.
Yaş Aralığı
30-70
En Sık Yaş
50
Cinsiyet
Kadin baskin
Prevalans
Sık
Servikal karsinom hemen her zaman HPV (Human Papilloma Virus) enfeksiyonunun kronik sekeli olarak gelisir. HPV E6 ve E7 onkoproteinleri sırasıyla p53 ve pRb tümör baskılayıcı proteinlerini inaktive eder — bu da kontrol dısı hücre proliferasyonuna yol acar. CIN (Servikal Intraepitelyal Neoplazi) I → CIN II → CIN III → invaziv karsinom sekansı yıllar içinde gelisir. SCC servikal transformasyon zonundan (skuamokolumnar bilesim) koken alir; adenokarsinom endoservikal glanduler epitelden gelisir. Tümör serviksin stromal dokusuna, ardından parametriyal dokulara, vajene ve pelvik duvara invaze olur. Görüntüleme bulgulari bu patolojiyi yansitir: servikal stromal halka T2'de hipointens gorulur — tümör invazyonu bu halkayi bozar. DWI'da tümör yüksek sellülarite nedeniyle difüzyon kısıtlaması gösterir. Kontrastlı MR'da tümör servikal stromadan daha az kontrastlanır — 'stromal ring' sign parametriyal invazyonun degerlendirilmesinde anahtar bulgudur. Parametriyal invazyon tümörün servikal stromal halkayi asıp parametriyal yaga uzanmasıdır — FIGO evre IIB'yi isaret eder ve tedavi yaklasımını cerrahiden kemoradyoterapiye degistirir.
T2 agirlikli MR'da servikal stroma hipointens halka olarak gorunur — bu halkanin bozulmasi veya kaybolmasi parametriyal invazyonun en güvenilir göstergesidir. Intakt stromal halka parametriyal invazyonun olmadığını gösterir (cerrahi endike), tamamen bozulmus halka parametriyal invazyonu isaret eder (FIGO IIB, kemoradyoterapi endike).
T2 agirlikli MR'da servikal karsinom servikste orta-yüksek sinyal intensitesinde kitle olarak gorulur — normal servikal stroma T2'de homojen hipointens gorulurken tumor bu hipointens zeminde parlak alan olarak onemli kontrast saglar. Tümör boyutu (en buyuk cap) ölcülür — ≤2 cm (IB1), >2 cm ≤4 cm (IB2), >4 cm (IB3). Stromal ring (servikal stromal halka) degerlendirmesi kritiktir: halka intaktsa parametriyal invazyon yoktur, halka tamamen bozulmussa parametriyal invazyon var demektir. Vajinal fornikslere uzanim (evre IIA) ve korpus uteriye uzanim (evre II) degerlendirilir. Aksiyel ve sagittal planlar birlikte kullanilmalidir.
Rapor Cumlesi
T2 agirlikli MR'da servikste [X] cm boyutunda orta-yüksek sinyalli kitle izlenmektedir. Servikal stromal halka [intakt / fokal bozulmus / tamamen bozulmustur]; bu bulgu FIGO evre [IB / IIB] ile uyumludur.
DWI'da servikal karsinom belirgin difüzyon kısıtlaması gosterir — yüksek b-degerlerinde (b=800-1000) parlak sinyal ve ADC haritasinda düsük sinyal. ADC degerleri genellikle <0.9 x 10-3 mm2/s'dir. DWI ozellikle küçük tümörlerin tespitinde, T2 ile saptanamayan parametriyal invazyonun degerlendirilmesinde ve tedavi sonrasi rezidü/nüks tespitinde degerlidir. Adenokarsinom SCC'ye gore hafifce daha yüksek ADC degerleri gosterebilir. DWI ayrica pelvik ve paraaortik lenf nodu metastazlarinin tespitinde ek deger saglar.
Rapor Cumlesi
DWI'da servikal kitlede belirgin difüzyon kısıtlaması izlenmekte olup ADC degeri düsüktür; servikal karsinom ile uyumlu bulgudur.
Dinamik kontrastli MR'da servikal karsinom gecikmiş fazda normal servikal stromadan daha az kontrastlanır. Erken fazda tümör yogun kontrastlanma gösterebilir ancak gecikmiş fazda stroma daha yogun kontrastlanir — bu fark parametriyal invazyon sinirini netlestiren 'stromal ring enhancement' paterni olusturur. Parametriyal invazyon varliginda kontrastlanan tümör dokusu stromal halkayi asarak parametriyal yaga uzanir. Kontrastli sekanslar T2 ile birlikte parametriyal invazyon degerlendirilmesinin dogrulugunu arttirir.
Rapor Cumlesi
Gecikmiş faz kontrastli MR'da servikal kitle stromadan daha hipointens izlenmektedir; stromal halka [intakt / bozulmustur] ve parametriyal invazyon [saptanmamistir / saptanmistir].
Kontrastlı BT'de servikal karsinom servikste heterojen kontrastlanan kitle olarak görülür. BT parametriyal invazyon ve küçük tümörlerin degerlendirilmesinde MR'a gore sinirlidir, ancak pelvik ve paraaortik lenf nodu metastazlarinin, hidronefroz/üreter obstrüksiyonunun ve uzak metastazlarin (akciger, karaciger, kemik) degerlendirilmesinde degerlidir. Lenf nodu kisa aksi >10 mm suphelidir. Mesane ve rektum invazyonu BT'de duvar kalinlasmasi veya intraluminal kitle olarak saptanabilir.
Rapor Cumlesi
Kontrastlı BT'de servikste heterojen kontrastlanan kitle izlenmekte olup [pelvik/paraaortik lenf nodu metastazi / hidronefroz / uzak metastaz] [saptanmistir / saptanmamistir].
Transvajinal US'de servikal karsinom servikste heterojen, hipoekoik veya mikst ekojenitede kitle olarak gorulebilir. Servikal kontur duzensizligi ve nabothian kistlerin obliterasyonu saptanabilir. Doppler'da artmis vaskuler akim ve dusuk rezistans indeksi izlenir. US ozellikle gelismekte olan ulkelerde ilk tarama yontemi olarak kullanilir ancak evreleme icin yetersizdir — MR gereklidir. US rehberliginde transrektal veya transvajinal biyopsi yapilabilir.
Rapor Cumlesi
Transvajinal US'de servikste heterojen kitle izlenmekte olup Doppler incelemede artmis vaskuler akim saptanmistir; evreleme icin pelvik MR onerilir.
FDG PET-BT'de servikal karsinom artmis FDG tutulumu gosterir (SUVmax genellikle 8-20). PET-BT ozellikle lenf nodu metastazlarinin tespitinde BT ve MR'a gore ustundur — kisa aksi normal boyutta olsa bile metabolik olarak aktif metastatik lenf nodlari saptanabilir. FIGO 2018 güncellemesi ile lenf nodu durumu evrelemeye dahil edilmistir (IIIC1 pelvik, IIIC2 paraaortik). Uzak metastaz taramasi ve tedavi yaniti degerlendirilmesinde de kullanilir. SCC genellikle adenokarsinomdan daha yüksek FDG tutulumu gosterir.
Rapor Cumlesi
FDG PET-BT'de servikal kitlede artmis metabolik aktivite (SUVmax: [X]) izlenmekte olup [pelvik/paraaortik FDG-avid lenf nodlari / uzak metastaz] [saptanmistir / saptanmamistir].
Kriterler
En sik alt tip (%70-80). Transformasyon zonundan (skuamokolumnar bilesim) koken alir. HPV tip 16 ile güçlü ilişki. Keratinizan ve non-keratinizan varyantlari mevcuttur.
Ayirt Edici Ozellikler
Daha yüksek FDG tutulumu, radyoterapi yaniti adenokarsinomdan genellikle daha iyi, HPV16 iliskili, SCC antijen tumorbelirteci olarak kullanilabilir.
Kriterler
Ikinci en sik alt tip (%20-25). Endoservikal glanduler epitelden koken alir. HPV tip 18 ile iliskili. Insidansi son dekatlarda artmaktadir. Barrel-shaped serviks (fici seklinde serviks) ile prezente olabilir.
Ayirt Edici Ozellikler
Barrel-shaped serviks, endoservikal lokasyon, mukus ureten glanduler diferansiasyon, HPV18 iliskili, prognoz evre-eslestirilmis SCC ile benzer ancak radyoterapi yaniti biraz daha kotu.
Kriterler
Hem skuamöz hem glanduler diferansiasyon gosterir (%3-5). SCC ve adenokarsinom komponentleri bir arada bulunur. Agresif seyir gosterir.
Ayirt Edici Ozellikler
Bifazik histoloji, agresif seyir, saf SCC veya adenokarsinomdan daha kötü prognoz, görüntülemede ayrılamaz.
Ayirt Edici Ozellik
Servikal polip iyi sinirli, saplı kitle olarak görülür — DWI'da kisitlama gostermez, stromal halka intakt, T2'de degisken sinyal (fibröz komponent hipointens).
Ayirt Edici Ozellik
Nabothian kistler iyi sinirli, T2 hiperintens kistik lezyonlardir — DWI'da kisitlama gostermez, kontrastlanma gostermez, stromal halka intakt, multipl olabilir.
Ayirt Edici Ozellik
Endometriyal karsinom primer olarak endometriyal kaviteden kaynaklenir ve asagi dogru servikse uzanir — primer servikal kitle degildir, JZ bozulmasi endometriyal-miyometriyal sinirda gorulur (servikal stromada degil).
Ayirt Edici Ozellik
Leiomyosarkom miyometriyumdan kaynaklanan intramural kitledir — servikal kitle degildir (nadir servikal leiomyosarkom haric), T2'de heterojen sinyal, koagulatif nekroz T1 hiperintens.
Aciliyet
urgentYonetim
surgicalBiyopsi
GerekliTakip
specialist-referralServiksten biyopsi (kolposkopi rehberliginde punch biyopsi veya LEEP/konizasyon) tanı icin zorunludur. Evreleme pelvik MR + abdominopelvik BT (veya PET-BT) ile yapılır. FIGO evre ≤IB1: radikal histerektomi + pelvik lenf nodu disseksiyonu. FIGO evre ≥IB2: konkomitan kemoradyoterapi (sisplatin bazlı) standart tedavidir. Parametriyal invazyon (FIGO IIB) tedavi yaklasımını cerrahiden kemoradyoterapiye degistirir — MR'da stromal ring degerlendirmesi kritik oneme sahiptir. Fertilite koruyucu cerrahi (radikal trakelektomi) erken evre küçük tümörlerde (≤2 cm, stromal invazyon <10 mm) uygulanabilir.
Servikal karsinom dünyada 4. en sık kadın kanseridir. HPV aşısı ile önlenebilir. MRG lokal evreleme için altın standarttır. FIGO ≥IB2 olgularda kemoradyoterapi primer tedavidir. Parametriyal invazyon varlığı (Evre IIB+) tedavi stratejisini cerrahi → kemoradyoterapiye değiştirir.