Endoleak, endovasküler aort onarımı (EVAR veya TEVAR) sonrası stent-greft ile anevrizma kesesi arasındaki boşlukta persistant kan akımının devam etmesidir. EVAR sonrası en sık komplikasyondur (%15-30 insidans). Beş tipi vardır: Tip I — greft bağlantı noktasından sızıntı (proksimal Ia, distal Ib), yüksek basınçlı ve acil müdahale gerektirir; Tip II — lomber arterler veya inferior mezenterik arter (IMA) aracılığıyla retrograd dolum (en sık, %20-25), çoğu spontan kapanır; Tip III — greft modüler ayrışması veya greft defekti, yüksek basınçlı; Tip IV — greft porozitesi (nadir, yeni nesil greftlerde); Tip V (endotension) — kontrast dolum saptanmaksızın kese genişlemesi. BTA (arteriyel + gecikmiş faz) tanıda altın standarttır; anevrizma kesesi içinde greft dışında kontrast birikimi ana bulgudur. Kontrast dolum zamanlaması (arteriyel vs gecikmiş faz) endoleak tipinin belirlenmesinde kritiktir.
Yaş Aralığı
60-90
En Sık Yaş
72
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Nadir Değil
Endoleak, EVAR'ın temel amacı olan anevrizma kesesinin sistemik basınçtan izolasyonunun başarısız olmasını temsil eder. Normal EVAR'da stent-greft anevrizma lümenine yerleştirilir ve proksimal/distal bağlantı noktalarında (landing zone) aort duvarına radial kuvvet ile yapışır → anevrizma kesesi sistemik basınçtan izole olur → kese tromboze olur ve zamanla küçülür. Tip I endoleak'te greft uçlarının aort duvarına yetersiz yapışması (aort boyun angülasyonu, kalsifikasyon, kısa boyun) nedeniyle yüksek basınçlı arteriyel kan bağlantı noktasından sızar → kese sistemik basınçla dolmaya devam eder → rüptür riski devam eder. Tip II endoleak'te lomber arterler veya IMA aracılığıyla düşük basınçlı retrograd akım keseyi doldurur — bu dallar normalde aort tarafından perfüze olurken EVAR sonrası retrograd kollateral akım geliştirir. BTA'da Tip I ve III erken arteriyel fazda dolar (yüksek basınç, doğrudan aortik akım) iken Tip II genellikle gecikmiş fazda dolar (düşük basınç, kollateral akım). Bu zamanlama farkı endoleak tipinin ve dolayısıyla tedavi aciliyetinin belirlenmesinde kritik diagnostik ipucudur. Anevrizma kese boyutu takipte en önemli parametredir — kese büyümesi endoleak'in klinik anlamlı olduğunu ve müdahale gerektiğini gösterir.
BTA'da anevrizma kesesi içinde greft dışında kontrast birikimi endoleak'in tanımlayıcı bulgusudur. Kontrast dolum zamanlaması tip belirleme ve tedavi kararında kritiktir: arteriyel fazda dolum → yüksek basınçlı (Tip I/III, acil müdahale); gecikmiş fazda dolum → düşük basınçlı (Tip II, çoğunlukla konservatif).
BTA arteriyel fazda greft proksimal (Tip Ia) veya distal (Tip Ib) bağlantı noktasından anevrizma kesesine kontrast sızması izlenir. Kontrast aort lümeninden doğrudan sızar — bu yüksek basınçlı akımdır ve kese anında sistemik basınçla dolar. Kontrast dolumu çizgisel veya jet benzeri patternde olup bağlantı noktasından keseye doğru yayılır. En tehlikeli endoleak tipidir — rüptür riski devam eder ve acil reintervasyon gerektirir.
Rapor Cumlesi
Greft proksimal/distal bağlantı noktasından anevrizma kesesine arteriyel fazda kontrast sızması izlenmekte olup Tip I endoleak ile uyumludur; acil reintervasyon endikasyonu mevcuttur.
BTA gecikmiş fazda (60-120 saniye) anevrizma kesesi içinde greft dışında kontrast birikimi izlenir — arteriyel fazda dolum yok veya minimal. Kontrast dolum odağı lomber arter veya IMA çıkış noktasına yakın yerleşimlidir. En sık endoleak tipidir (%60-80). Çoğu Tip II endoleak asemptomatik ve spontan kapanır. Kese boyutunda artış yoksa konservatif takip yeterlidir; kese büyümesi durumunda translomber embolizasyon veya laparoskopik ligasyon gerekir.
Rapor Cumlesi
BTA gecikmiş fazda anevrizma kesesi içinde greft dışında kontrast birikimi izlenmekte olup Tip II endoleak ile uyumludur; kese boyutu takibi önerilir.
BTA arteriyel fazda greft gövdesinde veya modüler komponentlerin birleşim yerinde defektten kontrast sızması izlenir. Kontrast greft lümeninden doğrudan greft duvarındaki defekt veya modüler ayrışma noktasından anevrizma kesesine geçer. Tip I gibi yüksek basınçlı endoleak'tir. Greft yaşlanması, mekanik yorulma veya modüler komponent migrasyonu sonucu gelişir. Acil reintervasyon gerektirir — genellikle defekt bölgesine ilave stent-greft yerleştirilir.
Rapor Cumlesi
Greft gövdesinde/modüler bileşkede defektten arteriyel fazda kontrast sızması izlenmekte olup Tip III endoleak ile uyumludur; acil reintervasyon gereklidir.
Seri BTA takibinde anevrizma kese çapında artış (>5 mm) izlenirken kontrast dolum saptanmaz — endotension (Tip V endoleak). Kese basıncının artması ancak konvansiyonel görüntülemede kontrast sızmasının gösterilememesi durumudur. Olası mekanizmalar: çok yavaş akımlı endoleak (BTA temporal çözünürlüğünün altında), trombüs aracılığıyla basınç iletimi, ultrafiltrasyon yoluyla sıvı geçişi. Kese büyümesi devam ediyorsa müdahale gereklidir.
Rapor Cumlesi
Seri takipte anevrizma kese çapında __ mm artış saptanmış olup belirgin endoleak odağı izlenmemektedir; endotension (Tip V endoleak) açısından değerlendirilmelidir.
Kontrastlı ultrason (CEUS) veya renkli Doppler US'de anevrizma kesesi içinde greft dışında akım sinyali izlenir. CEUS, BTA'ya alternatif olarak endoleak tanı ve takibinde giderek artan kullanıma sahiptir — mikrobaloncuk kontrast (SonoVue) ile kese içi kontrast birikimi real-time gösterilir. CEUS'un BTA'ya göre avantajı radyasyon ve iyotlu kontrast gerektirmemesidir. Sensitivitesi BTA'ya yakın olup özellikle Tip II endoleak saptamada etkilidir.
Rapor Cumlesi
CEUS'da anevrizma kesesi içinde greft dışında kontrast birikimi izlenmekte olup endoleak ile uyumludur.
Kontrastlı MRA'da (gadolinium bazlı kontrast) gecikmiş fazda anevrizma kesesi içinde kontrastlanma izlenir. MRA, iyotlu kontrast kontrendikasyonu olan veya BTA'da endoleak saptanamayan hastalarda alternatif olarak kullanılır. Gadolinium bazlı kontrastın T1 kısaltma etkisi ile endoleak odağı T1 ağırlıklı sekanslarda hiperintens sinyal gösterir. Non-kontrast MRA (time-of-flight) düşük akımlı endoleak'te yetersiz kalabilir.
Rapor Cumlesi
Kontrastlı MRA gecikmiş fazda anevrizma kesesi içinde kontrastlanma izlenmekte olup endoleak ile uyumludur.
Kriterler
Greft proksimal (Ia) veya distal (Ib) bağlantı noktasından kontrast sızması. Arteriyel fazda dolum. Yüksek basınçlı.
Ayirt Edici Ozellikler
En tehlikeli tip — kese sistemik basınçla dolar, rüptür riski devam eder. Acil reintervasyon (greft uzatma, proksimal cuff veya konversiyon) gerektirir.
Kriterler
Lomber arterler veya IMA aracılığıyla retrograd kollateral akımla kese dolumu. Gecikmiş fazda dolum. Düşük basınçlı.
Ayirt Edici Ozellikler
En sık endoleak tipi (%60-80). Çoğu spontan kapanır. Kese boyutu stabil veya küçülüyorsa konservatif takip. Kese büyümesinde translomber embolizasyon.
Kriterler
Greft gövdesinde defekt veya modüler komponent ayrışması. Arteriyel fazda dolum. Yüksek basınçlı.
Ayirt Edici Ozellikler
Tip I gibi tehlikeli. Greft mekanik yorulması veya migrasyon sonucu. Acil reintervasyon — defekt bölgesine ilave greft yerleştirme.
Kriterler
Kontrast dolum saptanmaksızın kese boyutunda artış. Kese basıncı artmış ancak konvansiyonel BTA'da endoleak gösterilemez.
Ayirt Edici Ozellikler
DECT iyot haritası veya CEUS gizli endoleak'i gösterebilir. Kese büyümesi devam ediyorsa re-lining veya konversiyon gerekebilir.
Ayirt Edici Ozellik
Rüptürde kontrast kese dışına çıkar (retroperitoneal alana); endoleak'te kontrast kese içinde kalır. Retroperitoneal hematom rüptürde var, endoleak'te yok.
Ayirt Edici Ozellik
AEF'de periaortik gaz, barsak ile yağ planı kaybı ve barsak lümenine kontrast sızması vardır. Endoleak'te gaz ve barsak ilişkisi yoktur.
Ayirt Edici Ozellik
Tedavisiz AAA'da greft yoktur — kese içi kontrast birikimi tümüyle lümen açıklığını yansıtır. EVAR sonrası endoleak'te greft etrafında ayrı kontrast birikimi patognomoniktir.
Ayirt Edici Ozellik
Mikotik anevrizmada stent-greft yoktur, periaortik enflamatuar değişiklikler ve sakküler anevrizma vardır. Endoleak sadece EVAR sonrası oluşur.
Aciliyet
urgentYonetim
interventionalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
3-monthEndoleak yönetimi tipe göre değişir: Tip I ve III yüksek basınçlı olup acil reintervasyon gerektirir (greft uzatma, proksimal/distal cuff, veya açık konversiyon). Tip II en sık tiptir ve çoğu konservatif izlenebilir — kese boyutu stabil veya küçülüyorsa 6-12 ayda bir BTA takibi yeterli; kese >5 mm büyürse translomber embolizasyon veya laparoskopik ligasyon yapılır. Tip V (endotension) kese büyümesi devam ediyorsa müdahale gerektirir. EVAR sonrası standart takip protokolü: BTA 1. ay, 6. ay, 12. ay, sonrasında yıllık. Endoleak yoksa ve kese stabil/küçülüyorsa, US veya CEUS ile radyasyonsuz takip protokolüne geçilebilir.
Tip I ve III endoleak acil müdahale gerektirir (greft uzatma veya revizyon). Tip II en sık olup çoğu kendiliğinden kapanır; kese büyümesi eşlik ederse embolizasyon yapılır. Tip V (endotansiyon) nadir olup mekanizması tam anlaşılmamıştır. EVAR sonrası yaşam boyu BT takip gereklidir (1, 6, 12 ay, sonra yıllık).