Prostatik kist, prostat bezinde sıvı dolu kaviteler oluşturan benign bir durumdur ve çeşitli etyolojik mekanizmalarla gelişebilir. Retansiyon kistleri en sık tip olup, prostat duktuslarının tıkanması sonucu glandüler sekresyonların birikmesiyle oluşur; genellikle benign prostat hiperplazisi (BPH) zemininde transisyonel zonda gelişir. Kistik dejenerasyon ise BPH nodüllerinin merkezinde nekrotik/dejeneratif değişikliklere bağlı olarak ortaya çıkar. Daha nadir tipler arasında müllerian duktus kistleri (midline, posterior), utrikül kistleri (prostatik utrikülün dilatasyonu), ejaculatuar duktus kistleri ve konjenital kistler yer alır. Prevalansı MR çalışmalarında %5-15 olarak bildirilmiştir ve yaşla artış gösterir. mpMRI'da prostatik kistler T2 ağırlıklı sekanslarda belirgin hiperintens, T1'de hipointens sıvı sinyali izlenir; DWI'da difüzyon kısıtlaması yoktur (ADC yüksek) ve kontrastlı serilerde duvar kontrastlanması yoktur veya minimal ince duvar kontrastlanması gösterir. Bu bulgular basit kisti apseden ve kistik dejenerasyonu solid tümörden ayırt etmede kritik öneme sahiptir. PI-RADS v2.1'de basit kistler PI-RADS 1 (kesinlikle benign) olarak sınıflandırılır. Çoğu prostatik kist klinik olarak önemsizdir ve insidental olarak saptanır; ancak büyük kistler mesane boynu obstrüksiyonu, hematospermi veya ejaculatuar duktus obstrüksiyonuna bağlı infertiliteye neden olabilir.
Yaş Aralığı
30-70
En Sık Yaş
50
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Nadir Değil
Prostatik kistler üç ana patofizyolojik mekanizmayla gelişir: (1) Retansiyon kistleri: BPH'nin adenomatöz büyümesi prostat duktuslarını mekanik olarak tıkayarak proksimalde sekresyon birikimini ve duktus dilatasyonunu oluşturur. Tıkanan duktus progressif olarak genişler ve kistik yapıya dönüşür. İçerik seröz, proteinöz veya müsinöz olabilir. (2) Kistik dejenerasyon: Büyük BPH nodüllerinin merkezinde vasküler yetersizliğe bağlı iskemik nekroz gelişir. Nekrotik alan likefaksiyona uğrayarak kistik kavite oluşturur. İçerik genellikle hemorajik veya proteinöz debri içerir. (3) Konjenital/embriyonel kistler: Müllerian duktus kistleri embriyonal müllerian duktus kalıntılarından, utrikül kistleri prostatik utrikülün konjenital dilatasyonundan gelişir. MR görüntülemede T2 hiperintensite, kist kavitesindeki serbest sıvının uzun T2 relaksasyon zamanını yansıtır — su molekülleri kist içinde serbest hareket edebildiğinden spin-spin dekoherens yavaştır ve sinyal yüksek kalır. DWI'da difüzyon kısıtlaması olmaması (ADC yüksek), kist içeriğinin serbest su difüzyonuna izin veren düşük viskoziteli sıvı olduğunu gösterir — bu bulgu apsedeki viskoz pürülan materyalden (difüzyon kısıtlı, ADC düşük) kesin ayrım sağlar. Kontrastlanma yokluğu, kist duvarının avasküler veya minimal vasküler olduğunu yansıtır.
T2'de belirgin hiperintensite + ADC haritasında yüksek sinyal (difüzyon kısıtlaması yok) + kontrastlı serilerde duvar kontrastlanması olmayan üçlü bulgu basit prostatik kist için tanı koydurucudur. Bu üçlü, kisti apseden (T2 hiperintens + ADC düşük + halka kontrastlanma) ve kistik tümörden (değişken T2 + ADC düşük + solid kontrastlanma) kesin olarak ayırır.
T2 ağırlıklı sekansta belirgin hiperintens (parlak) sıvı sinyali izlenir. Basit kistlerde sinyal homojen ve sıvı gibi parlaktır; kistik dejenerasyonda veya hemorajik kistte iç yapı daha heterojen olabilir. Kist sınırları keskin ve düzgündür. Boyut birkaç mm'den 2-3 cm'ye kadar değişebilir. Multipl kistler BPH zemininde sık görülür. Midline posterior kistler müllerian duktus kisti veya utrikül kisti olabilir.
Rapor Cumlesi
Prostat bezinde [lokasyon] kesimde [boyut] mm çaplı, T2 ağırlıklı sekansta hiperintens sıvı sinyali gösteren kistik lezyon izlenmiş olup, basit kist ile uyumludur.
DWI'da kist kavitesinde difüzyon kısıtlaması izlenmez. ADC haritasında yüksek sinyal (serbest su difüzyonunu yansıtan yüksek ADC değerleri, tipik olarak >2.0 × 10⁻³ mm²/s) elde edilir. DWI'da T2 shine-through nedeniyle parlak sinyal izlenebilir ancak ADC'deki yüksek sinyal gerçek kısıtlama olmadığını doğrular. Bu bulgu prostatik apseden (DWI parlak + ADC düşük) kesin ayrım sağlayan en kritik kriterdir.
Rapor Cumlesi
Kistik lezyonda DWI'da difüzyon kısıtlaması saptanmamış olup ADC haritasında yüksek sinyal izlenmektedir; bu bulgu basit kist ile uyumludur ve apse ekarte edilmiştir.
Kontrastlı T1 ağırlıklı sekansta kist duvarında kontrastlanma izlenmez veya minimal ince duvar kontrastlanması gösterir. Basit kist duvarı ince (<1 mm) ve avaskülerdir, kontrast madde tutulumu göstermez. Bu bulgu apsedeki kalın ve yoğun halka kontrastlanmasından kesin ayrım sağlar. Kistik dejenerasyonda BPH nodülünün solid bileşeni kontrastlanabilir ancak kistik kavite kontrastlanmaz.
Rapor Cumlesi
Kontrastlı serilerde kist duvarında anlamlı kontrastlanma izlenmemiş olup, basit kist ile uyumludur.
T1 ağırlıklı sekansta basit kistte hipointens sıvı sinyali izlenir. Basit seröz sıvı uzun T1 relaksasyon zamanına sahiptir ve T1'de düşük sinyal verir. Proteinöz içerikli kistlerde T1 sinyali hafifçe artabilir (protein T1 kısalma etkisi). Hemorajik kistlerde methemoglobin nedeniyle belirgin T1 hiperintensite izlenebilir — bu durumda post-biyopsi hemorajisinden ayrım gerekir. Pre-kontrast T1 sekansı her zaman değerlendirilmelidir.
Rapor Cumlesi
Kistik lezyon T1 ağırlıklı sekansta hipointens sinyal göstermekte olup, basit sıvı içeriğiyle uyumludur.
TRUS'ta prostat bezinde anekoik (ekodan yoksun) veya düşük ekojen, iyi sınırlı kistik yapı izlenir. Posterior akustik güçlenme kist arkasında izlenerek sıvı içeriği doğrular. Basit kist duvarı ince ve düzgündür. İnternal septasyon veya debri varlığında komplike kist düşünülmelidir. Renkli Doppler US'ta kist içinde vaskülarite saptanmaz (avasküler).
Rapor Cumlesi
TRUS'ta prostat bezinde [lokasyon] kesimde [boyut] mm çaplı, anekoik, iyi sınırlı kistik yapı izlenmiş olup, posterior akustik güçlenme göstermektedir; basit kist ile uyumludur.
Kriterler
BPH'ye bağlı prostat duktus obstrüksiyonu sonucu oluşan kist. Transisyonel zonda en sık. Genellikle küçük (<1 cm). Multipl olabilir.
Ayirt Edici Ozellikler
En sık prostatik kist tipi. BPH nodüllerinin arasında veya kenarında küçük kistik odaklar. T2'de parlak, T1'de hipointens. Klinik olarak önemsiz. PI-RADS 1.
Kriterler
Büyük BPH nodülünün merkezinde iskemik nekroz ve likefaksiyona bağlı kistik kavite. Genellikle >1 cm. İçerik proteinöz veya hemorajik olabilir.
Ayirt Edici Ozellikler
BPH nodülü içinde santral kistik alan. T2'de kistik bileşen hiperintens, solid BPH bileşeni değişken sinyal. Çevre BPH nodülü kontrastlanabilir, kistik kavite kontrastlanmaz. Proteinöz/hemorajik içerikte T1 sinyali artabilir. PI-RADS 1-2.
Kriterler
Müllerian duktus kisti: midline, posterior, verumontanumun üzerinde uzanan, büyük olabilir (5 cm'ye kadar). Utrikül kisti: prostatik utrikülden kaynaklanır, midline, daha küçük (<1 cm). Her ikisi de midline posterior lokalizasyondadır.
Ayirt Edici Ozellikler
Midline posterior prostat lokalizasyonu — retansiyon kistlerinden (TZ, bilateral) lokalizasyon ile ayrılır. T2 hiperintens, T1 hipointens (basit) veya T1 hiperintens (proteinöz/hemorajik). Müllerian duktus kisti prostatın üzerine uzanabilir. Utrikül kisti ejaculatuar duktuslarla ilişkili, fertilite problemi yapabilir. İnfertilite çalışmasında önemli.
Ayirt Edici Ozellik
Apsede DWI'da belirgin difüzyon kısıtlaması (ADC düşük: 0.3-0.8) mevcut iken, kistte difüzyon kısıtlaması yoktur (ADC yüksek: >2.0). Apse kalın halka kontrastlanma gösterirken, kist duvarı kontrastlanmaz. Apse ateş ve ağrı ile semptomatik; kist genellikle asemptomatik. T2'de her ikisi de hiperintens olabilir — ayrım DWI/ADC ve kontrastlanma ile yapılır.
Ayirt Edici Ozellik
Solid BPH nodülü T2'de heterojen, değişken sinyal gösterirken, kist T2'de homojen hiperintens sıvı sinyali izlenir. BPH nodülü kontrastlanma gösterirken, kist kontrastlanmaz. DWI'da BPH kısmen kısıtlama gösterebilir (stromal komponent), kist kısıtlama göstermez. BPH kistik dejenerasyonunda solid ve kistik komponentler birlikte izlenir.
Ayirt Edici Ozellik
Seminal vezikül kisti prostat dışında, seminal veziküllerde lokalizedir — T2'de hiperintens ancak seminal veziküllerin tubüler morfolojisi korunmuştur. Prostatik kist ise prostat bezi içinde lokalizedir. Anatomik lokalizasyon ayırıcı tanıda belirleyicidir. Seminal vezikül kisti ejaculatuar duktus obstrüksiyonuna neden olabilir ve infertilite ile ilişkili olabilir.
Ayirt Edici Ozellik
Duktal adenokarsinom periüretral bölgede kistik veya papiller komponent içerebilir ancak solid bileşenlerde DWI kısıtlaması (ADC düşük) ve kontrastlanma gösterir. Basit kistte difüzyon kısıtlaması ve kontrastlanma yoktur. Duktal adenokarsinom klinik olarak hematüri ve obstrüktif üriner semptomlarla gelir; basit kist genellikle asemptomatik. Mikst kistik-solid yapı varlığında duktal adenokarsinom düşünülmelidir.
Aciliyet
routineYonetim
conservativeBiyopsi
Gerekli DegilTakip
no-follow-upProstatik kistler büyük çoğunluğu klinik olarak önemsizdir ve tedavi gerektirmez. mpMRI'da basit kist bulguları (T2 hiperintens + ADC yüksek + kontrastlanma yok) saptandığında PI-RADS 1 olarak değerlendirilir ve ek tetkik veya takip gerekmez. Klinik müdahale gerektiren durumlar: (1) Mesane boynu obstrüksiyonu yapacak boyutta büyük kist (>2-3 cm): transüretral drenaj veya marsupializasyon; (2) Ejaculatuar duktus obstrüksiyonuna bağlı infertilite: transüretral rezeksiyon (özellikle midline kistlerde); (3) Tekrarlayan hematospermi: kist aspirasyonu veya cerrahi; (4) Enfekte kist (apse gelişimi): antibiyotik tedavisi ve drenaj. Ayırıcı tanıda en önemli ayrım apse ile yapılmalıdır: kistte difüzyon kısıtlaması yoktur (ADC yüksek), apsede belirgin kısıtlama vardır (ADC düşük). Proteinöz veya hemorajik kist içeriği atipik MR bulguları oluşturabilir — klinik korelasyon ve takip MR gerekebilir.
Prostat kistleri genellikle asemptomatik ve insidental olarak saptanır. Büyük kistler mesane çıkım obstrüksiyonuna veya hemospermiye neden olabilir. Tedavi sadece semptomatik kistlerde gereklidir (aspirasyon veya marsupiyalizasyon). Malign transformasyon riski yoktur.